Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

निर्माल्यापनयं चक्रे तावच्छून्यं शिवालयम् । निशम्य कांदिशीको मां पप्रच्छ मधुरस्वरम्

Transliteration

nirmālyāpanayaṃ cakre tāvacchūnyaṃ śivālayam | niśamya kāṃdiśīko māṃ papraccha madhurasvaram

Translation

وہ پچھلے دن کی نِرمالیہ (چڑھاوے) ہٹانے لگا؛ تب تک شِو مندر خالی تھا۔ یہ سن کر کاندیشیک نے میٹھی آواز میں مجھ سے پوچھا۔

Word by Word

• निर्माल्यापनयम्: removal of the offerings/remnants
• निर्माल्यापनयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्माल्य + अपनय (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (निर्माल्यस्य अपनयः)

• चक्रे: did/performed
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• तावत्: then/meanwhile
• तावत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; तावदर्थक (for that long/then)

• शून्यम्: empty
• शून्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शून्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• शिवालयम्: Śiva-temple
• शिवालयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव + आलय (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य आलयः)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त; ‘having heard/learning’

• कांदिशीकः: Kāṃdiśīka (a person)
• कांदिशीकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कांदिशीक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पप्रच्छ: asked
• पप्रच्छ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-छ्/पृच्छ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मधुरस्वरम्: in a sweet voice / sweet-toned (speech)
• मधुरस्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मधुर + स्वर (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (मधुरः स्वरः यस्य/मधुरस्वरः); अत्र ‘स्वरम्’ इति रूपेण वाच्य-विशेषणम्

Speaker

Nāḍījaṃgha (contextual continuation)

Visual Art Cues

Scene: A priest/elder (Kāṃdiśīka) enters the quiet Śiva temple at dawn, gently removing garlands and remnants from the previous day; noticing the shrine’s unsettling emptiness, he turns with a soft, affectionate expression toward the child.

Characters & Entities

• Śivālaya
• Kāṃdiśīka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Temple worship includes disciplined care for offerings; reverent maintenance of Śiva’s abode is part of lived dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A general Śivālaya (Śiva-temple) context is described; no named tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nirmālya-apanaya—removing old/withered offerings from the shrine—is referenced as a temple maintenance practice.