Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 50

Devanagari script

अनेन हि वयं वीर सानुगेन दुरात्मना । पीडिता विविधोपायैः पातालादप्यधः कृताः

Transliteration

anena hi vayaṃ vīra sānugena durātmanā | pīḍitā vividhopāyaiḥ pātālādapyadhaḥ kṛtāḥ

Translation

اسی بدباطن نے اپنے پیروکاروں سمیت، اے بہادر، ہمیں طرح طرح کے سخت طریقوں سے ستایا اور ہمیں پاتال سے بھی نیچے دھکیل دیا۔

Word by Word

• अनेन: by this (one)
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सर्वनाम-रूप (instrumental singular of idam)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; बलार्थ/हेतौ

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• सानुगेन: with his followers
• सानुगेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: स-अनुग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः कर्मधारयः (सः अनुगः यस्य/सहित-अनुगः)

• दुरात्मना: by the wicked one
• दुरात्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दुरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः कर्मधारयः (दुर् + आत्मन्)

• पीडिताः: afflicted/oppressed
• पीडिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृस्थानीया

• विविधोपायैः: by various means
• विविधोपायैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विविध-उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (विविधाः उपायाः)

• पातालात्: from Pātāla (netherworld)
• पातालात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव

• अधः: downwards/below
• अधः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb of place)

• कृताः: made/forced (to be)
• कृताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृस्थानीया

Speaker

Nāgas (collective voice)

Visual Art Cues

Scene: A group of distressed beings speak to a heroic figure, describing how a wicked leader with followers tormented them and cast them beneath Pātāla; the background suggests cavernous netherworld strata.

Characters & Entities

• Nāgāḥ
• Suhṛdaya
• Palāśī
• Pātāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma causes deep suffering, while dharmic intervention restores beings to safety and dignity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is mentioned; the verse references the netherworld realm of Pātāla.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the extent of oppression endured by the Nāgas.