Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

सर्वथोच्चपदारोहे यत्नः कार्यो विजानता । तन्न सिध्यति चेद्दैवान्नासौ दोषो विजानतः

Transliteration

sarvathoccapadārohe yatnaḥ kāryo vijānatā | tanna sidhyati ceddaivānnāsau doṣo vijānataḥ

Translation

اعلیٰ ترین مرتبے تک پہنچنے کے لیے صاحبِ فہم کو ہر طرح کی کوشش کرنی چاہیے۔ اگر تقدیر کے سبب کامیابی نہ ہو تو دانا پر کوئی الزام نہیں۔

Word by Word

• सर्वथा: in every way
• सर्वथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम्

• उच्चपदारोहे: in the ascent to a high position
• उच्चपदारोहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उच्च (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + आरोह (प्रातिपदिक; from √रुह् with ā-)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (उच्चस्य पदस्य आरोहः = ‘ascent to a high position’)

• यत्नः: effort
• यत्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कार्यः: to be done; necessary
• कार्यः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; from √कृ ‘to do’, ‘to be done’)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (predicative adjective) यत्नस्य

• विजानता: by the knowing person
• विजानता: Karana (Agent/means/करण)
• Type: Noun
• Root: √ज्ञा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्तः (present active participle), पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘by one who knows’

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (refers to ‘that [effort/result]’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः

• सिध्यति: succeeds; is accomplished
• सिध्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सिध् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; शर्तार्थक-निपातः (conditional particle ‘if’)

• दैवात्: from fate; by destiny
• दैवात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कारणार्थे अपादानम् (‘due to fate’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः

• असौ: that (person/thing)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• दोषः: fault; blame
• दोषः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• विजानतः: of the one who knows
• विजानतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: √ज्ञा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्तः, पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; ‘of the knowing (person)’

Speaker

Narrative voice (speaker not named; didactic counsel)

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: a wise figure instructs a warrior about striving for the highest station; a symbolic ladder/peak in the background representing 'uccapada'.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is fulfilled by sincere effort; outcomes may depend on daiva, so the wise remain blameless and steady.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is a universal dharma principle.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it prescribes ethical exertion rather than a specific rite.