Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

न ह्यात्मवशगं पार्थ हैडंबेरस्य रक्षणम् । येन दत्तस्त्वयं धात्रा स एनं पालयिष्यति

Transliteration

na hyātmavaśagaṃ pārtha haiḍaṃberasya rakṣaṇam | yena dattastvayaṃ dhātrā sa enaṃ pālayiṣyati

Translation

اے پارتھ، ہَیڈَمبیر کی حفاظت انسان کے اپنے اختیار میں نہیں۔ جس دھاتا (مقدر کرنے والے) نے اسے تمہیں عطا کیا ہے، وہی اس کی نگہبانی کرے گا۔

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः (negation)

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ-निपातः (emphatic/causal particle)

• आत्मवशगम्: under one’s control
• आत्मवशगम्: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक) + ग (प्रत्ययान्त; ‘gone/subject to’)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् रक्षणम् विशेषयति; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (आत्मनः वशे गतम् = ‘under one’s control’)

• पार्थ: O Pārtha (Arjuna)
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• हैडंबेरस्य: of Haiḍaṃbera
• हैडंबेरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हैडंबेर (प्रातिपदिक; proper name)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• रक्षणम्: protection
• रक्षणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रक्षण (प्रातिपदिक; from √रक्ष्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• दत्तः: given
• दत्तः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (implicit ‘त्वम्’)

• त्वयम्: you
• त्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• धात्रा: by the Creator (Dhātṛ)
• धात्रा: Karana (Agent in passive/instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: धातृ (प्रातिपदिक; ‘creator’, from √धा)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• एनम्: him
• एनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद्/एनद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• पालयिष्यति: will protect
• पालयिष्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पाल् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrative voice (speaker not named; addressing Pārtha/Arjuna)

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: A calm reassurance: a companion addresses Pārtha, pointing upward or toward a sacred symbol, conveying that the Ordainer who bestowed the charge will also protect it.

Characters & Entities

• Pārtha
• Haiḍaṃbera

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Do your duty, but recognize that ultimate protection and outcomes rest with the divine Ordainer.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy place is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it teaches theological trust and humility.