Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

अंत्यजा अपि पूयन्ते किं पुनर्मादृशा द्विजाः । सर्वथा नारदो धन्यो योऽसौ त्रैलोक्यतत्त्ववित्

Transliteration

aṃtyajā api pūyante kiṃ punarmādṛśā dvijāḥ | sarvathā nārado dhanyo yo'sau trailokyatattvavit

Translation

پاک صحبت کے اثر سے ادنیٰ نسب والے بھی پاک ہو جاتے ہیں؛ پھر ہم جیسے دِویج کتنے زیادہ! ہر طرح سے نارد مُبارک ہے، کہ وہ تینوں لوکوں کی حقیقت کا جاننے والا ہے۔

Word by Word

• अन्त्यजाः: outcastes, those of the lowest birth
• अन्त्यजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्त्यज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; जातिवाचक-संज्ञा

• अपि: even
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अपि=‘even/also’

• पूयन्ते: are purified
• पूयन्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पू (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; धातु=पू ‘शुद्धौ’

• किम्: what?
• किम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; प्रश्नार्थक

• पुनः: then, moreover
• पुनः: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/particle) = ‘again; moreover’

• मादृशाः: people like me/us
• मादृशाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मादृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘मद्’सम्बन्धी-तादृशार्थ

• द्विजाः: twice-born (Brahmins)
• द्विजाः: Apposition/Subject (कर्ता-विशेषण/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• सर्वथा: entirely, in every way
• सर्वथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) = ‘in every way/entirely’

• नारदः: Narada
• नारदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; व्यक्तिवाचक-संज्ञा

• धन्यः: blessed, fortunate
• धन्यः: Predicate adjective (विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नारदस्य)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• असौ: that (person)
• असौ: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशार्थक

• त्रैलोक्यतत्त्ववित्: knower of the truth of the three worlds
• त्रैलोक्यतत्त्ववित्: Predicate nominative (विधेय-संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य + तत्त्व + विद् (प्रातिपदिक; विद्-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य तत्त्वं वेत्ति इति)

Speaker

Bhāskara (Sūrya)

Visual Art Cues

Scene: A circle of venerable brāhmaṇa-sages speaking with reverence about Nārada’s tri-loka-tattva-jñāna; a subtle motif of purification radiating outward to all beings.

Characters & Entities

• Nārada
• Three worlds (triloka)
• Dvāija (twice-born)
• Antyaja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity is intensified by proximity to holiness; enlightened sages like Nārada embody universal spiritual truth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse speaks generally of purification through sacred association.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is described; the implied practice is seeking the company of the holy.