Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

संप्रविश्यान्नमध्ये तु पृथगन्नपृथग्जलम् । अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं तज्जलोपरि

Transliteration

saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannapṛthagjalam | agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ tajjalopari

Translation

غذا کے ڈھیر میں داخل ہو کر وہ غذا کو پانی سے جدا کرتا ہے۔ ہاضم آگ کے اوپر پانی کو ٹھہرا کر، اسی پانی کے اوپر غذا کو قائم کر دیتا ہے۔

Word by Word

• संप्रविश्य: having entered
• संप्रविश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + विश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• अन्न-मध्ये: in the middle of the food
• अन्न-मध्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (in the midst of food)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle: but/indeed)

• पृथक्: separately
• पृथक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (separately)

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पृथक्: separately
• पृथक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (separately)

• जलम्: water
• जलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अग्नेः: of the fire
• अग्नेः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (masculine, genitive singular)

• ऊर्ध्वम्: above
• ऊर्ध्वम्: Deshadhikarana (Spatial locus/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ऊर्ध्वम् (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (spatial adverb: above)

• जलम्: water
• जलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (accusative singular)

• स्थाप्य: having placed
• स्थाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप् अव्यय (gerund: having placed)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• जल-उपरि: upon the water
• जल-उपरि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: जल (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय)
• Form: अव्ययीभावः; उपरि-शब्दः अव्यय (on/above the water)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic ‘inner kitchen/yajña’: digestive fire below, water placed above it, food above water; prāṇa as a guiding wind arranging layers.

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Order and intelligence operate within the body; recognizing this supports reverence for the divine arrangement (ṛta) and disciplined conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it continues the explanation of digestion.