Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 76

विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् । तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्

viśaṃkā jāyate tasminvākyaṃ tadapi doṣavat | tasmādyaḥ svapriyaṃ tyaktvā śrotuścāpyatha yatpriyam

ایسے کلام کے بارے میں شبہ پیدا ہوتا ہے اور وہ گفتار بھی عیب آلود ہو جاتی ہے۔ اس لیے آدمی کو چاہیے کہ اپنی محض پسند کو چھوڑ دے اور سننے والے کو جو پسند ہو اسے بھی (ملحوظ رکھ کر)—

विशङ्काsuspicion/doubt
विशङ्का:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootविशङ्का (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन
जायतेarises/is born
जायते:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
तस्मिन्in that (case)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (Location/Context)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-एकवचन (locative singular)
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-निपात (also/even)
दोषवत्faulty/defective
दोषवत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदोषवत् (प्रातिपदिक; -वत्)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन; विशेषणम् (वाक्यस्य)
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu/Apādāna (Therefore/from that)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-एकवचन (ablative singular)
यःwho
यः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन
स्वप्रियम्one's own pleasing (thing)
स्वप्रियम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootस्व + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य प्रियम्)
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Kriyā-viśeṣaṇa (Prior action)
TypeIndeclinable
Root√त्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
श्रोतुःof the listener
श्रोतुः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootश्रोतृ (प्रातिपदिक; √श्रु + तृच्)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-एकवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-निपात
अथthen/now
अथ:
Sambandha (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/प्रसङ्ग-अव्यय
यत्that which
यत्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन; सम्बन्धे (relative)
प्रियम्pleasing (thing)
प्रियम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced, Māheśvara-khaṇḍa narrative frame)

Scene: A clear water pot symbolizes pure speech; when self-pleasing motives enter, the water clouds and a serpent of suspicion coils around it; when motives are purified, the water clears and reflects a deity’s light.

FAQs

Self-serving speech breeds doubt; dharmic speech avoids ego-driven pleasure and seeks trustworthy communication.

No holy site is referenced in this verse.

None; the ‘prescription’ is cultivating trust by purifying motives in speech.