Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83

अंगुष्ठेन लिखन्भूमिं चक्रे गर्तं महोत्तमम् । तत्र चिक्षेप तत्तोयं तेन गर्तः स्म पूरितः

aṃguṣṭhena likhanbhūmiṃ cakre gartaṃ mahottamam | tatra cikṣepa tattoyaṃ tena gartaḥ sma pūritaḥ

اس نے انگوٹھے سے زمین کھرچ کر ایک نہایت عمدہ گڑھا بنا لیا۔ پھر اس نے وہ پانی اس میں ڈال دیا، اور اسی سے وہ گڑھا بھر گیا۔

अङ्गुष्ठेनwith (his) thumb
अङ्गुष्ठेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instr. sg.)
लिखन्scratching, writing
लिखन्:
Karta (Agent-participle/कर्ता)
TypeAdjective
Rootलिख् (धातु) + शतृ (कृदन्त) → लिखत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकर्तरि कृदन्त (present active participle)
भूमिम्the ground
भूमिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Feminine, Acc. sg.)
चक्रेmade
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (परस्मैपद-स्थाने आत्मनेपद), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदी रूपम् (Perfect, 3rd sg., Ātmanepada)
गर्तम्a pit
गर्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masculine, Acc. sg.)
महोत्तमम्very excellent, great
महोत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masculine, Acc. sg.); गर्तम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place: ‘there’)
चिक्षेपthrew, cast
चिक्षेप:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (3rd sg.)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Acc. sg.); तोयम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
तोयम्water
तोयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Acc. sg.)
तेनby that, thereby
तेन:
Hetu/Karana (Cause/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.: ‘by that/thereby’)
गर्तःthe pit
गर्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nom. sg.)
स्मindeed/then (past marker)
स्म:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात (particle indicating past narration/emphasis)
पूरितःfilled
पूरितः:
Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर् (धातु) + इत (कृदन्त) → पूरित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; क्त/इत-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Māheśvara-khaṇḍa narration)

Type: kund

Scene: A man crouches and scratches the earth with his thumb, forming a neat pit; he pours water into it, and the pit fills unnaturally fast, suggesting supernatural control over water.

FAQs

Purāṇic narratives often use marvels to test steadiness in dharma; wonders alone are not the final measure of truth.

No named tīrtha appears in this verse; it describes a narrative action involving water and a newly made pit.

None explicitly; the focus is on the unfolding event (water being placed into a pit).