Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 162
Devanagari script
चत्वार्येव सहस्राणि पक्षबाहुरुदीर्यते । द्वासप्ततिरमी देशाः ग्रामसंख्याः प्रकीर्तिताः
Transliteration
catvāryeva sahasrāṇi pakṣabāhurudīryate | dvāsaptatiramī deśāḥ grāmasaṃkhyāḥ prakīrtitāḥ
Translation
پکشباہو کے بارے میں کہا گیا ہے کہ اس میں چار ہزار (گاؤں) ہیں۔ یوں یہ بہتر ممالک—اپنی اپنی دیہاتی تعداد سمیت—بیان کیے گئے ہیں۔
Word by Word
चत्वारिfour
चत्वारि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; संख्यावाचक (four)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (indeed/only)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
पक्ष-बाहुःPakṣabāhu (name/title)
पक्ष-बाहुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पक्षस्य बाहुः)
उदीर्यतेis proclaimed
उदीर्यते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + ईर् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is proclaimed/uttered)
द्वा-सप्ततिःseventy-two
द्वा-सप्ततिः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootद्वा (प्रातिपदिक) + सप्तति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगुसमासः (seventy-two)
रमीpleasant/beautiful
रमी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (delightful/pleasing)
देशाःregions
देशाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
ग्राम-संख्याःvillage-counts/number of villages
ग्राम-संख्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ग्रामाणां संख्या)
प्रकीर्तिताःare proclaimed
प्रकीर्तिताः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रकीर्तित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘have been proclaimed’
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages
Visual Art Cues
Scene: The final entry of a long list is inscribed; a tally of ‘72’ is marked, and the map-mandala is shown complete like a finished yantra.
Characters & Entities
P
PakṣabāhuFAQs
Completing the catalogue emphasizes the Purāṇic ideal of an ordered cosmos, where naming and remembering the world participates in dharmic knowledge.
None; the verse concludes a list of regions rather than praising a single pilgrimage site.
None.