Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 160

Devanagari script

षष्टिसहस्राणि तथा ग्रामाणां पांगुदेशकः । त्रिंशत्साहस्र उक्तश्च ग्रामाणां च वरेंदुकः

Transliteration

ṣaṣṭisahasrāṇi tathā grāmāṇāṃ pāṃgudeśakaḥ | triṃśatsāhasra uktaśca grāmāṇāṃ ca vareṃdukaḥ

Translation

اسی طرح پاںگو دیس میں ساٹھ ہزار گاؤں کہے گئے ہیں؛ اور ورَیندوک میں تیس ہزار گاؤں مشہور بتائے گئے ہیں۔

Word by Word

• षष्टि-सहस्राणि: sixty thousand (villages)
• षष्टि-सहस्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संख्यावाचकसमासः (sixty-thousands)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थे (also/and then)

• ग्रामाणाम्: of villages
• ग्रामाणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• पांगु-देशकः: Pāṅgudeśaka (a regional designation/person)
• पांगु-देशकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाङ्गु (प्रातिपदिक) + देशक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पाङ्गोः देशकः)

• त्रिंशत्-साहस्रम्: thirty thousand
• त्रिंशत्-साहस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिंशत् (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; संख्यावाचकसमासः (thirty-thousand)

• उक्तः: is said/declared
• उक्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘said/declared’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• ग्रामाणाम्: of villages
• ग्रामाणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• वरेंदुकः: Vareṃduka (a name/designation)
• वरेंदुकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वरेंदुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम/उपाधि

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Visual Art Cues

Scene: A sage-narrator recites a scroll-map of Bhārata, pointing to named regions while scribes tally village-counts; the land appears as a mandala with labeled compartments.

Characters & Entities

• Pāṃgu-deśa
• Vareṃduka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cataloguing lands is presented as part of Purāṇic knowledge—an ordered vision of the world supportive of dharma and sacred memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse continues the regional listing.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.