Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 121

Devanagari script

यत्र जातोऽसि कौतेय पांडोस्त्वं सोदरैः सह । कुमारी च महाभागा स्तंभतीर्थस्थिता सती

Transliteration

yatra jāto'si kauteya pāṃḍostvaṃ sodaraiḥ saha | kumārī ca mahābhāgā staṃbhatīrthasthitā satī

Translation

اے کونتی کے فرزند! جہاں تم پاندو کے بیٹے کی حیثیت سے اپنے بھائیوں سمیت پیدا ہوئے، وہیں نہایت بخت آور، پاکدامن کماری دیوی ستَمبھ تیرتھ میں مقیم ہے۔

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (relative locative adverb)

• जातः: born
• जातः: Karta (Predicate nominal/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• असि: are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• कौतेय: O son of Kuntī
• कौतेय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कौतेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति; एकवचन

• पाण्डोः: of Pāṇḍu
• पाण्डोः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पाण्डु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• सोदरैः: with brothers
• सोदरैः: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: सोदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; बहुवचन

• सह: together with
• सह: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक-उपपद (preposition-like particle)

• कुमारी: Kumārī (the goddess/maiden)
• कुमारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुमारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• महाभागा: most fortunate, illustrious
• महाभागा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + भाग (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; कर्मधारयः (महान् भागः यस्याः)

• स्तम्भतीर्थस्थिता: dwelling at Stambha-tīrtha
• स्तम्भतीर्थस्थिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्तम्भतीर्थ + स्थित (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; सप्तमी-तत्पुरुषः (स्तम्भतीर्थे स्थिता)

• सती: the virtuous one; Satī
• सती: Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative frame

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Stambhatīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Kunteya (son of Kuntī)

Visual Art Cues

Scene: A tīrtha marked by a sacred pillar (stambha) near water; Kumārī Devī stands or is envisioned as abiding there, while a Kunteya (Pāṇḍava) is addressed, evoking the memory of birth and brothers.

Characters & Entities

• Kaunteya (Arjuna)
• Pāṇḍu
• brothers (Pāṇḍavas)
• Kumārī
• Stambhatīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are validated through divine presence and sacred memory; tīrthas become living sanctuaries where virtue (satī) abides.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Stambhatīrtha is explicitly named and exalted by the abiding presence of Kumārī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse establishes the sanctity of the site through presence and sacred association.