Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 145
Devanagari script
अथोत्प्लुत्य मयूरात्स प्रहसन्निव केशवम् । बाहुभ्यामप्युपादाय प्रोवाच भवनंदनः
Transliteration
athotplutya mayūrātsa prahasanniva keśavam | bāhubhyāmapyupādāya provāca bhavanaṃdanaḥ
Translation
پھر وہ اپنے مور سے چھلانگ لگا کر اترا؛ گویا مسکراتا ہوا، اس نے دونوں بازوؤں سے کیشوَ کو اٹھا لیا اور بھَو نندن (شیو کے فرزند) نے یوں کہا۔
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
उत्प्लुत्यhaving leapt up
उत्प्लुत्य:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
TypeVerb
Rootउत्+प्लु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having jumped up)
मयूरात्from the peacock
मयूरात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (अपादान), एकवचन (from the peacock)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (he)
प्रहसन्laughing
प्रहसन्:
Kriya (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र+हस् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (laughing)
इवas if
इव:
Sambandha (Comparative marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (like/as if)
केशवम्Keshava (Vishnu)
केशवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण), द्विवचन (with two arms)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अवधारण-अव्यय (also/even)
उपादायhaving lifted
उपादाय:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
TypeVerb
Rootउप+आ+दा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having taken up/lifted)
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भवनन्दनःBhava's son (Skanda)
भवनन्दनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभव+नन्दन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भवस्य नन्दनः); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
Speaker
Narrator
Visual Art Cues
Scene: Skanda descends from his peacock, smiling, and lifts Keśava with both arms in a playful yet reverent gesture, preparing to speak; the moment radiates divine friendship and power.
Characters & Entities
S
Skanda (Bhavanandana)K
Keśava (Viṣṇu)M
Mayūra (peacock)FAQs
Divine power is tempered by affection and dharmic speech; the gods act with both strength and grace.
No tīrtha is named in this verse; it is a narrative transition highlighting the Skanda–Viṣṇu encounter.
None in this verse.