Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 107

Devanagari script

पत्नीसरूपतां कृत्वा कामयामास पावकम् । दिव्यं रूपमरूंधत्याः कर्तुं न शकितं तया

Transliteration

patnīsarūpatāṃ kṛtvā kāmayāmāsa pāvakam | divyaṃ rūpamarūṃdhatyāḥ kartuṃ na śakitaṃ tayā

Translation

بیوی کی صورت اختیار کر کے اُس نے خواہش کے ساتھ پاوَک (اگنی) کو چاہا؛ مگر وہ اپنے لیے ارُندھتی کا دیویہ روپ بنا نہ سکی۔

Word by Word

• पत्नीसरूपताम्: the state of resembling a wife
• पत्नीसरूपताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी + सरूपता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पत्नी-सरूपता = पत्नीवत् सरूपता/पत्नी-सदृशता)

• कृत्वा: having made/assuming
• कृत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया

• कामयामास: she desired
• कामयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कम्/काम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (desiderative sense: to desire)

• पावकम्: Agni (fire)
• पावकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अरूंधत्याः: of Arundhatī
• अरूंधत्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अरुन्धती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• कर्तुम्: to make
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (Infinitive), कर्मार्थक/उद्देश्य (purpose)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• शकितम्: was possible / was able
• शकितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: शक् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोगः

• तया: by her
• तया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A figure adopts the semblance of a devoted wife and approaches Agni (Pāvaka) with longing; beside this, an implied contrast: the serene, unmatchable divine aura of Arundhatī that cannot be replicated by mere appearance.

Characters & Entities

• Pāvaka (Agni)
• Arundhatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer disguise cannot replicate inner virtue; Arundhatī symbolizes steadfast dharma that cannot be imitated by mere appearance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is ethical-symbolic within the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it contrasts desire-driven action with the ideal of pativratā-dharma.