Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 106

Devanagari script

प्राक्षिपत्कांचने कुंडे शुक्रं तद्धारणेऽक्षमा । शिष्टानामपि देवीनां सप्तर्षीणां महात्मनाम्

Transliteration

prākṣipatkāṃcane kuṃḍe śukraṃ taddhāraṇe'kṣamā | śiṣṭānāmapi devīnāṃ saptarṣīṇāṃ mahātmanām

Translation

اسے سنبھال نہ سکنے کے باعث اُس نے وہ شُکر ایک سونے کے برتن میں ڈال دیا—ایسا بوجھ جسے شریف دیویاں اور عظیم النفس سَپت رِشی بھی بمشکل اٹھا سکتے تھے۔

Word by Word

• प्राक्षिपत्: she threw / cast
• प्राक्षिपत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + क्षिप् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कांचने: in the golden
• कांचने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; विशेषण

• कुंडे: in the pit/bowl (kuṇḍa)
• कुंडे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• शुक्रम्: semen
• शुक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• धारणे: in bearing/holding (it)
• धारणे: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धारण (प्रातिपदिक; धृ-धातु-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक

• अक्षमा: incapable
• अक्षमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ + क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-प्रत्यय (negation)

• शिष्टानाम्: of the virtuous/learned
• शिष्टानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शिष्ट (प्रातिपदिक; शास्-धातु-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; विशेषण

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (particle: even/also)

• देवीनाम्: of the goddesses
• देवीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• सप्तर्षीणाम्: of the seven sages
• सप्तर्षीणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सप्त + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समास (सप्त ऋषयः)

• महात्मनाम्: of the great-souled
• महात्मनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: महत् + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय-समास (महान् आत्मा यस्य)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāñcana-kuṇḍa (implied)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: On a stark mountain ledge, a radiant golden vessel gleams. The bearer, strained by the unbearable potency, releases the seed into the vessel; nearby, the presence of the Seven Sages and noble goddesses is evoked as witnesses to the magnitude of the burden.

Characters & Entities

• Saptarṣi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Certain divine burdens exceed ordinary capacity; dharma seeks proper containment and right handling of potent forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears; the verse emphasizes the sacred handling of a powerful essence.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; however, the imagery echoes sacrificial containment (kuṇḍa) and purity.