Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

ततो वर्षसहस्रांते वरांगी समसूयत । जायमाने तु दैत्येंद्रे तस्मिंल्लोकभयंकरे

Transliteration

tato varṣasahasrāṃte varāṃgī samasūyata | jāyamāne tu daityeṃdre tasmiṃllokabhayaṃkare

Translation

پھر ہزار برس کے اختتام پر خوش اندام خاتون نے ولادت کی۔ اور جب دَیتیوں کا سردار—جو جہانوں کے لیے ہولناک تھا—پیدا ہو رہا تھا…

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: अनन्तरम् (thereafter)

• वर्ष-सहस्र-अन्ते: at the end of a thousand years
• वर्ष-सहस्र-अन्ते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षाणां सहस्रस्य अन्ते) = at the end of a thousand years

• वराङ्गी: Varāṅgī (a woman named Varāṅgī)
• वराङ्गी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वराङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• समसूयत: gave birth
• समसूयत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सू (सूते) (धातु) उपसर्गः सम्
• Form: लङ् (Imperfect/past); प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; अर्थः = gave birth

• जायमाने: when (he was) being born
• जायमाने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: √जन् (जायते) (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive/ātmanepada participle); पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; ‘जायमान’ = being born

• तु: indeed, then
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle) = emphatic/contrastive

• दैत्य-इन्द्रे: in the demon-king (i.e., at the birth of the demon-lord)
• दैत्य-इन्द्रे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (दैत्यानाम् इन्द्रे) = in/at the demon-lord

• तस्मिन्: in him / in that (one)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम

• लोक-भयङ्करे: terrifying to the world
• लोक-भयङ्करे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + भयङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (लोकस्य भयङ्करः) = terrifying to the world; विशेषणम् (qualifier) of तस्मिन्/दैत्येन्द्रे

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa tradition)

Skanda Dialogue

Listener: Janamejaya / Pāṇḍava-context listener (addressed as Pṛthāsuta)

Visual Art Cues

Scene: A fair-limbed asura-mother after a thousand-year gestation gives birth; the newborn daitya-lord radiates a terrifying aura, foreshadowing world-fear.

Characters & Entities

• Daityendra (Tāraka)
• Varāṅgī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas portray adharma’s rise as a universe-affecting disturbance, preparing the need for divine restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is described; the verse builds the cosmic narrative around Tāraka’s birth.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative lead-in to the omens that follow.