Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावानधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निसाधकः

kālaṃ kamalapatrākṣaḥ śuddhabuddhirmahātapāḥ | tāvānadhomukhaḥ kālaṃ tāvatpaṃcāgnisādhakaḥ

کمل پتی آنکھوں والا، پاک فہم والا وہ مہاتپسوی ایک مدت تک اُلٹا منہ کیے رہا؛ اور اسی مدت تک پانچ آگوں کی سادھنا بھی کرتا رہا۔

कालम्for a time/period
कालम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण/time-extent)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कालपरिमाणार्थे
कमलपत्राक्षःone whose eyes are like lotus-petals
कमलपत्राक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकमल + पत्र + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि (कमलपत्रसदृशे अक्षिणी यस्य)
शुद्धबुद्धिःof pure understanding
शुद्धबुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्ध + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (शुद्धा बुद्धिः यस्य/शुद्धबुद्धिः)
महातपाःgreat ascetic
महातपाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + तपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (महत्तपः यस्य)
तावान्so much, that much (for that long)
तावान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतावत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; परिमाणवाचक
अधोमुखःwith face downward
अधोमुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअधः + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (अधो मुखं यस्य)
कालम्for a time/period
कालम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण/time-extent)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कालपरिमाणार्थे
तावत्for that long
तावत्:
Kāla-viśeṣaṇa (कालविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/परिमाण)
Formअव्यय, परिमाणवाचक (adverb: for that long)
पञ्चाग्निसाधकःpractitioner of the five-fire austerity
पञ्चाग्निसाधकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्च + अग्नि + साधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (पञ्चाग्नीन् साधयति/सेवते इति)

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa frame)

Scene: Vajrāṅga is shown in successive austerities: first with face turned downward (adhomukha), then seated amid the pañcāgni—four fires around and the sun above—his lotus-like eyes calm, mind purified.

V
Vajrāṅga

FAQs

Purity of intellect and sustained discipline are portrayed as the inner foundation that makes external austerities spiritually meaningful.

No named location is glorified; the verse focuses on ascetic methods rather than sacred geography.

Paṃcāgni-sādhana (the five-fire austerity) and adhomukha (remaining face-down/inverted) are explicitly described.