Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

दशवर्षसहस्राणि तपो घोरं समाचरत् । तपसोंऽते भगवती जनयामास दुर्जयम्

Transliteration

daśavarṣasahasrāṇi tapo ghoraṃ samācarat | tapasoṃ'te bhagavatī janayāmāsa durjayam

Translation

دس ہزار برس تک اس نے نہایت سخت تپسیا کی۔ تپسیا کے اختتام پر بھگوتی نے ایک ایسے کو جنم دیا جسے فتح کرنا دشوار تھا۔

Word by Word

• दशवर्षसहस्राणि: ten thousand years
• दशवर्षसहस्राणि: Karma (Extent/कर्म-परिमाण)
• Type: Noun
• Root: दश + वर्ष + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; द्विगु-समासः (दश-वर्षाणां सहस्राणि) कालपरिमाणम्

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• समाचरत्: practised/performed
• समाचरत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तपसः: of the austerity
• तपसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• भगवती: the revered lady (Diti)
• भगवती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• जनयामास: gave birth to/produced
• जनयामास: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दुर्जयम्: hard to conquer
• दुर्जयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुर्जय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपसर्ग-समासः—दुर् + जय (तत्पुरुष)

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa tradition: Sūta/Lomaharṣaṇa to sages)

Visual Art Cues

Scene: देवी कठोर तप में—जटाजूट, वल्कल, अग्नि/पञ्चाग्नि या शीत-तप, चारों ओर वन; काल-प्रवाह को सूचित करने हेतु ऋतु-परिवर्तन।

Characters & Entities

• Diti
• Vajrāṅga (context)
• Kaśyapa (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity sustained over time is depicted as a transformative force that brings extraordinary fruition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

The practice of ghora-tapas (intense austerity) over a prolonged period.