Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 29

Devanagari script

आदिकेशवनाम्नीं तां श्रीमूर्तिं पारमेश्वरीम् । संपूज्य मर्त्यो वैकुंठं मन्यते स्वगृहांगणम्

Transliteration

ādikeśavanāmnīṃ tāṃ śrīmūrtiṃ pārameśvarīm | saṃpūjya martyo vaikuṃṭhaṃ manyate svagṛhāṃgaṇam

Translation

آدیکیشَو نام والی اُس شری مورتی—جو برتر الٰہی جلوہ ہے—کی یَتھا وِدھی پوجا کرنے کے بعد، فانی انسان اپنے گھر کے صحن کو بھی ویکُنٹھ ہی سمجھنے لگتا ہے۔

Word by Word

• आदिकेशवनाम्नीम्: named ‘Ādikeśava’
• आदिकेशवनाम्नीम्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आदि + केशव + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आदिकेशवस्य नाम) + तद्धित/समासान्त-प्रयोगः ‘नाम्नी’ (named)

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• श्रीमूर्तिम्: the auspicious image
• श्रीमूर्तिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान्/शोभना मूर्तिः)

• पारमेश्वरीम्: supreme/divine (of Parameśvara)
• पारमेश्वरीम्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पारमेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (pertaining to Parameśvara)

• संपूज्य: having worshipped
• संपूज्य: पूर्वकालक्रिया (पूर्वकर्म/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभावः; धातु: पूज्, उपसर्ग: सम्-

• मर्त्यः: a mortal man
• मर्त्यः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन

• वैकुण्ठम्: Vaikuṇṭha (Viṣṇu’s abode)
• वैकुण्ठम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• मन्यते: considers/thinks
• मन्यते: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; धातु: मन् (to think/consider)

• स्वगृहाङ्गणम्: his own house-courtyard
• स्वगृहाङ्गणम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + गृह + अङ्गण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य गृहस्य अङ्गणम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ādikeśava

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee worships the radiant Ādikeśava mūrti; the scene dissolves into a vision where the devotee’s simple home courtyard appears as Vaikuṇṭha—celestial architecture, garlands, and divine light overlaying the mundane.

Characters & Entities

• Ādikeśava
• Vaikuṇṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship sanctifies ordinary life—devotion can transform one’s own dwelling into the felt presence of the divine realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Ādikeśava shrine-circuit in Kāśī, whose worship grants Vaikuṇṭha-like sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Full worship (saṃpūjā) of the Ādikeśava mūrti.