Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

विधाय दार्षदीं मूर्तिं स्वहस्तेनादिकेशवः । स्वयं संपूजयामास सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्

Transliteration

vidhāya dārṣadīṃ mūrtiṃ svahastenādikeśavaḥ | svayaṃ saṃpūjayāmāsa sarvasiddhisamṛddhidām

Translation

آدیکیشَو نے اپنے ہی ہاتھوں سے پتھر کی ایک مقدّس مورتی بنائی اور خود ہی اس کی کامل پوجا کی—وہ ایسی مورتی ہے جو ہر طرح کی سِدھی اور مبارک خوشحالی عطا کرتی ہے۔

Word by Word

• विधाय: having made/constructed
• विधाय: पूर्वकालक्रिया (पूर्वकर्म/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि-धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभावः; धातु: धा, उपसर्ग: वि-; अर्थे: कृत्वा (having done/made)

• दार्षदीम्: made of stone
• दार्षदीम्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दार्षदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• मूर्तिम्: image/idol
• मूर्तिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• स्वहस्तेन: with his own hand
• स्वहस्तेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य हस्तः)

• आदिकेशवः: Adi-Keśava
• आदिकेशवः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदि + केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; कर्मधारयः (आदिः केशवः)

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/कर्तृविशेषण (adverb: oneself)

• संपूजयामास: worshipped
• संपूजयामास: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/Parokṣa past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: पूज्, उपसर्ग: सम्-

• सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्: bestowing all accomplishments and prosperity
• सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + सिद्धि + समृद्धि + दा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: (सर्वसिद्धीनां समृद्धिं ददाति या) — ‘दाम्’ = दा-प्रातिपदिक (giver)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ādikeśava (Śvetadvīpa precinct)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ādikeśava fashions a stone icon with his own hands and then performs elaborate self-worship; the icon radiates siddhi and śrī, with Kāśī’s sacred ambience in the background.

Characters & Entities

• Ādikeśava
• Kāśī (implied by context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship of the Lord’s icon, established with reverence, becomes a direct source of siddhi (spiritual success) and samṛddhi (well-being).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Ādikeśava sacred presence in Kāśī, introduced here as the center of a local tīrtha-mahātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Establishing (or honoring) the stone mūrti and performing complete pūjā (saṃpūjā) to Ādikeśava.