Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 27

Devanagari script

कृतनित्यक्रियो विष्णुः सलक्ष्मीकः सकाश्यपिः । उपसंहृत्य तां मूर्तिं त्रैलोक्यव्यापिनीं तथा

Transliteration

kṛtanityakriyo viṣṇuḥ salakṣmīkaḥ sakāśyapiḥ | upasaṃhṛtya tāṃ mūrtiṃ trailokyavyāpinīṃ tathā

Translation

وشنو نے اپنی نِتیہ کریائیں پوری کر کے، لکشمی کے ساتھ اور کاشیپ کے ساتھ بھی، اس صورت کو سمیٹ لیا جو تینوں لوکوں میں پھیلی ہوئی تھی۔

Word by Word

• कृत-नित्य-क्रियः: who has performed the daily rites
• कृत-नित्य-क्रियः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त/PPP) + नित्य (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (‘यस्य नित्यक्रिया कृताः/कृता’ = who has performed the daily rites)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स-लक्ष्मीकः: together with Lakṣmī
• स-लक्ष्मीकः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/सह) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (‘लक्ष्म्या सहितः’)

• स-काश्यपिः: together with Kāśyapī/Kāśyapa
• स-काश्यपिः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/सह) + काश्यपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (‘काश्यप्या/काश्यपेन सहितः’); पाठे ‘सकाश्यपिः’ = ‘with Kāśyapī (Aditi)/or with Kāśyapa’ (अर्थानुसार)

• उपसंहृत्य: having withdrawn
• उपसंहृत्य: Kriya-viseshana (Absolutive/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उप + सम् + हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/अव्ययभाव), ‘having withdrawn/contracted’

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मूर्तिम्: form/manifestation
• मूर्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्रै-लोक्य-व्यापिनीम्: pervading the three worlds
• त्रै-लोक्य-व्यापिनीम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक: त्रि + लोक) + व्यापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘त्रैलोक्यं व्याप्नोति या’) मूर्तिम् इत्यस्य विशेषणम्

• तथा: thus/likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: ‘thus/so/likewise’)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pādodaka/Viṣṇu-Pādodaka context

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu with Lakṣmī stands near a Kāśī riverside shrine, completing nitya-ritual; Kāśyapa stands respectfully. A vast, subtle aura expands to fill the three worlds, then gently contracts back into Viṣṇu, signifying withdrawal of the all-pervading form.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Lakṣmī
• Kāśyapa
• Kāśī (context)
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the Supreme is depicted honoring nitya-kriyā (daily dharmic observance), teaching that regular sacred discipline anchors spiritual life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing episode is set in Kāśī’s Pādodaka/Viṣṇupādodaka context, though this verse focuses on the narrative transition.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nitya-kriyā—daily religious observances—presented through Viṣṇu’s example.