Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 99

Devanagari script

सिंहतुडादुदग्भागे कलिप्रिय विनायकः । कलहं कारयेन्नित्यमन्योन्यं तैर्थिकद्रुहाम्

Transliteration

siṃhatuḍādudagbhāge kalipriya vināyakaḥ | kalahaṃ kārayennityamanyonyaṃ tairthikadruhām

Translation

سِمھ تُڈا کے شمالی حصے میں کلی پریہ وِنایک ہیں؛ وہ تیرتھ کی حرمت سے دشمنی رکھنے والے یاتریوں میں ہمیشہ باہمی جھگڑا برپا کر دیتے ہیں۔

Word by Word

• सिंहतुडात्: from Siṃhatuḍa (place-name)
• सिंहतुडात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सिंह-तुड (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (सिंहस्य तुडः/तुण्डः इति स्थाननाम)

• उदग्भागे: in the northern part
• उदग्भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदक्-भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (उदक्/उत्तर-दिशि भागः)

• कलिप्रियः: fond of quarrel/strife (kali)
• कलिप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कलि-प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कलिः यस्य प्रियः)

• विनायकः: Vināyaka
• विनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कलहम्: quarrel
• कलहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कारयेत्: may cause; should make (them) do
• कारयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कारय (णिच् causative)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Modifier (Avyaya/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (अव्ययभावे)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• अन्योन्यम्: mutually; against each other
• अन्योन्यम्: Modifier (Avyaya/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्योन्य (अव्ययभावे)
• Form: परस्परार्थक-अव्यय (reciprocal adverb)

• तैर्थिकद्रुहाम्: of the pilgrim-haters / those who harm pilgrims
• तैर्थिकद्रुहाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तैर्थिक-द्रुह् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (तैर्थिकानां द्रुहः = those who harm pilgrims)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kali-priya Vināyaka (north of Siṃhatuḍa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kali-priya Vināyaka as a stern guardian near a shrine; two hostile pilgrims arguing while sincere pilgrims pass quietly; the deity’s gaze symbolizes moral enforcement.

Characters & Entities

• Siṃhatuḍa
• Kali-priya Vināyaka
• Tīrthikas (pilgrim community)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma in a holy place—envy and hostility toward pilgrims and tīrthas—breeds discord; the kṣetra’s guardians enforce moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Kāśī locale identified via Siṃhatuḍa and the northern quarter, mapped through a Vināyaka station.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse warns against hostile conduct in pilgrimage contexts.