Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 93

Devanagari script

हेरंबाद्वह्निदिग्भागे चिंतामणि विनायकः । भक्तचिंतामणिः साक्षाच्चिंतितार्थ समर्पकः

Transliteration

heraṃbādvahnidigbhāge ciṃtāmaṇi vināyakaḥ | bhaktaciṃtāmaṇiḥ sākṣācciṃtitārtha samarpakaḥ

Translation

آگ کی سمت (جنوب مشرق) میں ہیرمب سے چِنتامَنی وِنایَک ہے—بھکتوں کے لیے حقیقتاً چنتامنی جواہر—جو دل میں چاہے ہوئے مقاصد کو براہِ راست عطا کرتا ہے۔

Word by Word

• हेरम्बात्: from Heramba
• हेरम्बात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: हेरम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• वह्निदिग्भागे: in the direction-quarter of Agni (southeast)
• वह्निदिग्भागे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वह्नि + दिक् + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वह्नेः दिक्-भागः)

• चिन्तामणिः: Cintāmaṇi (wish-fulfilling jewel; epithet)
• चिन्तामणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिन्ता + मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (चिन्तायाः मणिः)

• विनायकः: Vināyaka
• विनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भक्तचिन्तामणिः: wish-fulfiller for devotees
• भक्तचिन्तामणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्त + चिन्तामणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भक्तानां चिन्तामणिः)

• साक्षात्: directly, manifestly
• साक्षात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण/निपात (indeclinable particle)

• चिन्तितार्थ: the desired object/aim
• चिन्तितार्थ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चिन्तित (चिन्त् धातु, क्त/कृदन्त) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (समासपद); कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (चिन्तितः अर्थः)

• समर्पकः: bestower, giver
• समर्पकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम् + अर्प् (धातु) + अक (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कृदन्त (ण्वुल्/अक-प्रत्ययान्त) कर्तृवाचक

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cintāmaṇi Vināyaka (Agni-dik, Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi audience / internal Kāśī interlocutors

Visual Art Cues

Scene: Cintāmaṇi Vināyaka appears in the Agni quarter with a warm, fire-lit aura; devotees approach with folded hands, their thought-bubbles (symbolic) dissolving into a radiant jewel-like light as the deity grants ‘cintita-artha’.

Characters & Entities

• Heramba
• Cintāmaṇi Vināyaka
• Agni-dik (southeast)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kāśī, Vināyaka is celebrated as a living ‘cintāmaṇi’—devotional approach leads to the fulfillment of rightful desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A localized Kāśī setting associated with Heramba and the Agni (southeast) quarter, marking sacred geography through Vināyaka shrines.

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed rite is listed; the verse implies devotion/worship to Cintāmaṇi Vināyaka for desired results.