Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Uttara Ardha›Adhyaya 49›Shloka 54
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

Devanagari script

हस्ताः शतं पंच सुरापगायामुदीच्यवाच्योर्मणिकर्णिकेयम् । सारस्त्रिलोक्याः परकोशभूमिर्यैः सेविता ते मम हृच्छया हि

Transliteration

hastāḥ śataṃ paṃca surāpagāyāmudīcyavācyormaṇikarṇikeyam | sārastrilokyāḥ parakośabhūmiryaiḥ sevitā te mama hṛcchayā hi

Translation

سُراپگا کی آسمانی دھارا پر، شمال اور شمال-مشرق کے بیچ واقع یہ مَṇِکَرṇِکا ایک سو پانچ ہست تک پھیلی ہوئی ہے۔ یہ تینوں لوکوں کا جوہر اور اعلیٰ خزانے کی بھومی ہے؛ جنہوں نے اس کی سیوا کی، وہ یقیناً میرے دل میں محبوب ہیں۔

Word by Word
हस्ताःhands (i.e., measures)
हस्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
शतम्a hundred
शतम्:
Visheshya (Object-quantifier/विशेष्य-परिमाण)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; संख्यावाचक
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Numerical qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootपञ्च (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्द; (सामान्यतः) द्वितीया-समर्थ, बहुवचनार्थे; शतं इति संख्यायाः पूरक
सुरापगायाम्in the river of the gods (Gaṅgā)
सुरापगायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुरा + अपगा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणाम् अपगा)
उदीच्यवाच्योःof (the two) Udīcya and Vācya
उदीच्यवाच्योः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootउदीच्य + वाच्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), द्विवचन; द्वन्द्व-समास (उदीच्यश्च वाच्यश्च)
मणिकर्णिकेयम्this Maṇikarṇikā
मणिकर्णिकेयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; इयम्-प्रत्ययान्त रूप (इयं)
सारःthe essence
सारः:
Apposition/Predicate nominative (विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeNoun
Rootसार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
त्रिलोक्याःof the three worlds
त्रिलोक्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रि + लोक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः लोकाः)
परकोशभूमिःthe ground of the supreme treasury
परकोशभूमिः:
Apposition/Predicate nominative (विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeNoun
Rootपर + कोश + भूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (परस्य कोशस्य भूमिः)
यैःby whom/with which (people)
यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
सेविताis served/worshipped
सेविता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सेविता (असि)’ इति भावः
तेthey
ते:
Karta (Agent of implied action/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
हृच्छयाby (my) heart’s will/inner intention
हृच्छया:
Karana/Hetu (Means/Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootहृत् + शया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष (हृदि शया)
हिindeed/for
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
Speaker

Śiva (contextual, within Kāśīkhaṇḍa glorification)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Devotees / interlocutor in Kāśīkhaṇḍa narrative (traditionally a Purāṇic dialogue frame)

Visual Art Cues

Scene: A panoramic view of Maṇikarṇikā on the Gaṅgā: stepped ghāṭa, sacred fires, pilgrims offering water and flowers, with a subtle divine radiance indicating ‘trilokasāra’ and Śiva’s inward cherishing of devotees.

Characters & Entities
M
Maṇikarṇikā
G
Gaṅgā (Surāpagā)
K
Kāśī

FAQs

Service to Maṇikarṇikā in Kāśī is portrayed as supremely meritorious and dear to Śiva, because the tīrtha embodies the essence of the three worlds.

Maṇikarṇikā (the famed tīrtha/ghāṭa of Kāśī) on the banks of the divine river Gaṅgā.

The verse emphasizes “sevanā” (reverential service/worship) of Maṇikarṇikā; it implies pilgrimage observances such as tīrtha-sevā, snāna, and devotion.

←Previous Verse
Next Verse→