Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 79

Devanagari script

वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि । काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः

Transliteration

vārāṇasyāḥ kathāṃ proccaiḥ kurvaṃto'nyonyameva hi | kāśīkathāṃ samākarṇya tadā te caraṇāyudhāḥ

Translation

وہ آپس میں بلند آواز سے وارانسی کی باتیں کر رہے تھے؛ اور کاشی کی حکایت سن کر وہ ‘پاؤں کو ہتھیار بنانے والے’ مرغ اسی وقت اندر سے بیدار ہو اٹھے۔

Word by Word

• वाराणस्याः: of Vārāṇasī
• वाराणस्याः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• कथाम्: story, account
• कथाम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्रोच्चैः: aloud, loudly
• प्रोच्चैः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रोच्चैः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)

• कुर्वन्तः: doing, speaking (engaged in)
• कुर्वन्तः: Karta (Subject)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कुर्वत् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि—'ते' इत्यस्य विशेषणम्

• अन्योन्यम्: to one another, mutually
• अन्योन्यम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्योन्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (mutually)

• एव: indeed, just
• एव: Emphasis (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; अवधारण)

• हि: for, indeed
• हि: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; हेत्वर्थ/समर्थन)

• काशी-कथाम्: the story of Kāśī
• काशी-कथाम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (काश्याः कथा)

• समाकर्ण्य: having heard
• समाकर्ण्य: Purvakala-kriya (Absolutive)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√कर्ण्/√श्रु (धातु; 'to hear') → समाकर्ण्य (क्त्वा)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वा/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; 'having heard'

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक/adverb of time)

• ते: they
• ते: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• चरण-आयुधाः: those whose weapons are feet (birds)
• चरण-आयुधाः: Karta (Subject/Apposition)
• Type: Noun
• Root: चरण (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—बहुव्रीहि (येषां चरणाः आयुधानि = whose weapons are their feet; i.e., birds)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ascetics walking and speaking animatedly about Vārāṇasī; four roosters pause, heads tilted, as if listening; a subtle aura or ripple indicates inner stirring upon hearing Kāśī-kathā.

Characters & Entities

• Vārāṇasī
• Kāśī
• kukkuṭa (implied by caraṇāyudha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa (hearing) of a tīrtha’s glory—especially Kāśī—can awaken latent spiritual impressions even in non-human beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) is praised through its kathā (māhātmya), leading into the Muktimaṇḍapa/Kukkuṭamaṇḍapa episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied practice is śravaṇa—devout listening to Kāśī’s māhātmya.