Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

Devanagari script

तदग्रे ताम्रकुंडं च तत्र स्नातो न गर्भभाक् । विघ्नहर्ता गणाध्यक्षस्तद्वायव्ये सुविघ्नहृत्

Transliteration

tadagre tāmrakuṃḍaṃ ca tatra snāto na garbhabhāk | vighnahartā gaṇādhyakṣastadvāyavye suvighnahṛt

Translation

اس کے سامنے تامر کنڈ ہے؛ جو وہاں اسنان کرے وہ پھر رحم میں نہیں آتا (پُنرجنم سے بچتا ہے)۔ اس کے شمال مغرب میں گن ادھیکش، رکاوٹوں کو دور کرنے والا، جلوہ گر ہے؛ اور وہیں سووِگھن ہرت، رکاوٹوں کا بہترین ناس کرنے والا بھی ہے۔

Word by Word

• तदग्रे: in front of that (place)
• तदग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; ‘तस्य अग्रे’ इति अर्थे, अव्ययवत् (locative sense)

• ताम्रकुंडम्: the Copper Pond
• ताम्रकुंडम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ताम्र-कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (ताम्रम् कुण्डम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-निपात (conjunction)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• स्नातः: (one who has) bathed
• स्नातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘(यः) स्नातः’

• न: not
• न: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• गर्भभाक्: one who becomes pregnant/gets a womb (i.e., subject to rebirth)
• गर्भभाक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गर्भ-भाज् (धातु/प्रातिपदिक-निर्माण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘भाक्’ (भाज् धातोः क्विप्), ‘गर्भं भजते/प्राप्नोति’ इति अर्थे; ‘स्नातः’ इत्यस्य विशेषणम्

• विघ्नहर्ता: remover of obstacles
• विघ्नहर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विघ्न-हर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विघ्नानां हर्ता)

• गणाध्यक्षः: chief of the gaṇas (Gaṇeśa)
• गणाध्यक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण-अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणानाम् अध्यक्षः)

• तद्वायव्ये: to the northwest of that
• तद्वायव्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वायव्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; ‘तस्य वायव्ये (दिशि)’ इति अर्थे, अव्ययवत् (locative sense)

• सुविघ्नहृत्: excellent remover of obstacles
• सुविघ्नहृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु- + विघ्न-हृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (विघ्नान् हरति), ‘सु’ उपसर्गेण ‘अत्यन्तम्/शोभनम्’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tāmra-kuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahāmuni (sage interlocutor)

Visual Art Cues

Scene: A copper-hued sacred pond (Tāmra-kuṇḍa) glows at dawn; pilgrims descend steps, water ripples; to the north-west, two Gaṇeśa shrines—Gaṇādhyakṣa and Suvighnahṛt—receive dūrvā and lamps.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Tāmra-kuṇḍa
• Gaṇādhyakṣa
• Suvighnahṛt
• Gaṇeśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bathing in certain Kāśī tīrthas and honoring their deities is taught as a direct means to remove obstacles and transcend rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Tāmra-kuṇḍa, along with nearby directional shrines of Gaṇādhyakṣa and Suvighnahṛt.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Tāmra-kuṇḍa; the verse also maps nearby deities for darśana.