Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 15

Devanagari script

अमृतेशं समभ्यर्च्य जीवत्पुत्रः स वै मुनिः । स्वास्पदं समनुप्राप्तो दृष्टआश्चर्यवज्जनैः

Transliteration

amṛteśaṃ samabhyarcya jīvatputraḥ sa vai muniḥ | svāspadaṃ samanuprāpto dṛṣṭaāścaryavajjanaiḥ

Translation

امرتیش کی باقاعدہ عبادت و پوجا کرکے وہ مُنی—جس کا بیٹا پھر سے زندہ ہوگیا تھا—اپنے مقام کو لوٹ گیا؛ لوگ اسے حیرت سے دیکھتے رہ گئے۔

Word by Word

• अमृतेशम्: Amṛteśa (Śiva)
• अमृतेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमृतेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• समभ्यर्च्य: having worshipped
• समभ्यर्च्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having done)

• जीवत्पुत्रः: a living son (i.e., whose son was alive)
• जीवत्पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जीवत् + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (जीवन् पुत्रः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• स्वास्पदम्: his own abode
• स्वास्पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य आस्पदम्)

• समनुप्राप्तः: having reached
• समनुप्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + अनु + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (having reached)

• दृष्टः: was seen
• दृष्टः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे (was seen)

• आश्चर्यवत्: as a wonder / wonderfully
• आश्चर्यवत्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आश्चर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, अव्ययवत्-प्रयोगः; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbially: ‘wonderfully’)

• जनैः: by people
• जनैः: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

Speaker

Skanda (narration; deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amṛteśa/Amṛteśvara

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Addressed audience including ‘munīśvara’

Visual Art Cues

Scene: A sage completes worship before the Amṛteśvara liṅga; beside him stands his son, restored to life, while townspeople gather at a respectful distance, faces filled with astonishment and devotion.

Characters & Entities

• Amṛteśa (Śiva)
• muni (sage)
• revived son
• people (jana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion and worship in a sacred kṣetra are portrayed as channels of Śiva’s saving grace, overcoming even life-threatening fate.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Amṛteśvara liṅga in Ānandakānana, within Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Samabhyarcana—formal worship of the liṅga—is presented as the efficacious act.