Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 60

पुण्यस्तत्रापि संभेदः सरितोरसि गंगयोः । ततोऽपि च हयग्रीवं तीर्थं चैवाति पुण्यदम्

puṇyastatrāpi saṃbhedaḥ saritorasi gaṃgayoḥ | tato'pi ca hayagrīvaṃ tīrthaṃ caivāti puṇyadam

وہاں بھی، دریا کے پھیلاؤ میں گنگا کے سنگم کا مقام نہایت پُنّیہ بخش ہے۔ مگر اس سے بھی بڑھ کر، ہَیَگریو تیرتھ بہت زیادہ پُنّیہ عطا کرنے والا ہے۔

पुण्यःholy/meritorious
पुण्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha/Particle
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक निपात (also/even)
संभेदःconfluence/meeting
संभेदः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सरितोःof the two rivers
सरितोः:
Sambandha (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), द्विवचन (Dual)
असिyou are
असि:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
गंगयोःof the two Gaṅgās (two streams)
गंगयोः:
Sambandha (षष्ठी/Genitive)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन
ततःfrom that/than that
ततः:
Apadana/Source (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अपादानार्थक/तस्मात्-अर्थे (from that/thereafter)
अपिeven
अपि:
Sambandha/Particle
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (even/also)
and
:
Sambandha/Conjunction
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक (and)
हयग्रीवम्Hayagrīva (name)
हयग्रीवम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक) + ग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (हयस्य ग्रीवा यस्य/हयग्रीवः) नाम
तीर्थम्pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Conjunction
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphasis)
अतिvery/exceedingly
अति:
Sambandha/Intensifier
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
Formअव्यय, अतिशयार्थक (intensifier)
पुण्यदम्bestowing merit
पुण्यदम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक) + द (धातु/कृदन्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘पुण्यं ददाति’ इति उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त-विशेषण

Śiva (as Liṅga)

Tirtha: Hayagrīva Tīrtha (within Kāśī region)

Type: ghat

Scene: A confluence zone on the Gaṅgā with swirling currents; pilgrims perform snāna and offer arghya; a sign or shrine indicates ‘Hayagrīva Tīrtha’ as a more potent spot beyond the sangam.

G
Gaṅgā
C
Confluence (Saṅgama/Saṃbheda)
H
Hayagrīva
H
Hayagrīva Tīrtha
V
Vārāṇasī

FAQs

Purāṇic sacred geography ranks holy spots, teaching that certain confluences and tīrthas intensify the fruit of pilgrimage.

Hayagrīva Tīrtha in Kāśī is singled out as exceptionally merit-bestowing, beyond even a sacred confluence in the Gaṅgā.

The verse implies tīrtha-sevā (pilgrimage/bathing/visitation) by praising the puṇya of confluence and the Hayagrīva Tīrtha.