Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 93

Devanagari script

तत्र स्वप्नेश्वरं लिंगं देवीं स्वप्नेश्वरीं तथा । स्नात्वासिसंगमे पुण्ये यस्मिन्कस्मिंस्तिथावपि

Transliteration

tatra svapneśvaraṃ liṃgaṃ devīṃ svapneśvarīṃ tathā | snātvāsisaṃgame puṇye yasminkasmiṃstithāvapi

Translation

وہاں سواپنیشور لِنگ اور اسی طرح دیوی سواپنیشوری کی بھی عقیدت سے پوجا کرنی چاہیے۔ مقدس آسی سنگم میں اشنان کرکے، کسی بھی تِتھی کے دن، انسان اس عبادت کے لائق ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• स्वप्नेश्वरम्: Svapneśvara
• स्वप्नेश्वरम्: Visheshana (Qualifier of liṅga/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वप्नस्य ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• स्वप्नेश्वरीम्: Svapneśvarī
• स्वप्नेश्वरीम्: Visheshana (Appositional qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वप्नस्य ईश्वरी)

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), ‘likewise/also’

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: स्ना (धातु) → स्नात्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having bathed’

• असिसंगमे: at the confluence of the Asi (river)
• असिसंगमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: असि + संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (असेः संगमः)

• पुण्ये: holy
• पुण्ये: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ‘in the holy (place)’ (agreeing with संगमे)

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Relative locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; सम्बन्धसूचक ‘in which’

• कस्मिन्: in any (whatsoever)
• कस्मिन्: Adhikarana (Indefinite locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; अनिश्चितार्थक ‘in any’

• तिथौ: on a lunar day
• तिथौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ‘on (any) lunar day’

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), ‘even/also/any’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Asi-saṅgama (Assi–Gaṅgā confluence)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: Dawn at Asi-saṅgama: pilgrims bathing where the Asi meets the Gaṅgā; nearby, a small shrine with Svapneśvara Liṅga and Svapneśvarī; lamps float on the river; worship follows immediately after snāna.

Characters & Entities

• Svapneśvara Liṅga
• Svapneśvarī
• Asi-saṅgama
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrthas and shrines work together: purification by snāna supports fruitful darśana and worship of Śiva and Devī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Asi-saṅgama in Kāśī, along with the Svapneśvara Liṅga and Svapneśvarī shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Asi-saṅgama, followed by worship of Svapneśvara Liṅga and Svapneśvarī—permitted on any tithi.