Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

परं द्वित्राः पवित्रा ये राजर्षे तव सद्गुणाः । तेष्वेषु राजसु मम प्रायशो न दृशं गताः

Transliteration

paraṃ dvitrāḥ pavitrā ye rājarṣe tava sadguṇāḥ | teṣveṣu rājasu mama prāyaśo na dṛśaṃ gatāḥ

Translation

لیکن اے راج رِشی! آپ کی یہ پاکیزہ نیک صفات نہایت نایاب ہیں—بس ایک آدھ میں دکھائی دیتی ہیں۔ اُن بادشاہوں میں مجھے یہ اوصاف تقریباً کہیں نظر نہ آئے۔

Word by Word

• परम्: only/at most
• परम्: Discourse marker (निबन्धन)
• Type: Indeclinable
• Root: परम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; ‘परम्’ = only/at most (limiting particle)

• द्वित्राः: two or three
• द्वित्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (द्वौ वा त्रयः)

• पवित्राः: pure
• पवित्राः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धबोधक-यः/ये (relative pronoun)

• राजर्षे: O royal sage
• राजर्षे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• तव: your
• तव: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• सद्गुणाः: good qualities
• सद्गुणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय-समासः (सन्तः गुणाः)

• तेषु: among them
• तेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• एषु: among these
• एषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• राजसु: among kings
• राजसु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• मम: of me/my
• मम: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• प्रायशः: generally/for the most part
• प्रायशः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रायशः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-विशेषण (adverb)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• दृशम्: sight/vision
• दृशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृश् (प्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘दृशम् गच्छति’ = to come into view

• गताः: have come (into)
• गताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘gone/come’ (here: have come into)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa dialogue style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājārṣi (addressed directly)

Visual Art Cues

Scene: A reflective moment: the speaker gestures toward a vast assembly of kings fading into the background, while spotlighting the rājārṣi addressee as singular—surrounded by a subtle aura of purity; the mood is wonder at rarity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Genuine virtue is uncommon; the truly dharmic ruler stands out as a rājarṣi.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the passage occurs within the Kāśī-oriented narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is comparative praise of character.