Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 91

Devanagari script

त्रिपुरेश समीपे तु दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । रुद्रास्त इव विज्ञेया जीवंतोपि मृता अपि

Transliteration

tripureśa samīpe tu dṛṣṭvā rudreśvaraṃ vibhum | rudrāsta iva vijñeyā jīvaṃtopi mṛtā api

Translation

تریپوریش کے قریب قادرِ عظیم رودریشور کے دیدار کے بعد لوگوں کو خود رودر ہی کے مانند سمجھنا چاہیے—چاہے وہ زندہ ہوں یا مرنے کے بعد بھی۔

Word by Word

• त्रिपुरेश: of Tripureśa
• त्रिपुरेश: Sambandha (Genitive with ‘near’/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (अर्थतः ‘त्रिपुरेशस्य’); षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिपुरस्य ईशः)

• समीपे: near
• समीपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा/अव्ययभाव), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (gerund)

• रुद्रेश्वरम्: Rudreśvara
• रुद्रेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• विभुम्: the all-pervading/mighty one
• विभुम्: Karma (Object qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् ‘रुद्रेश्वरम्’

• रुद्राः: Rudras
• रुद्राः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• इव: like/as if
• इव: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानसूचक (comparative particle)

• विज्ञेयाः: are to be known/considered
• विज्ञेयाः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त (तव्यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• जीवन्तः: living
• जीवन्तः: Karta (Concessive qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जीवत् (प्रातिपदिक; शतृ-प्रत्ययान्त)
• Form: कृदन्त (शतृ/वर्तमानकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘alive’

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Concession/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपवादार्थक (also/even)

• मृताः: dead
• मृताः: Karta (Concessive qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: कृदन्त (क्त/भूतकृत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘dead’

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Concession/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपवादार्थक

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudreśvara (near Tripureśa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/śrotṛs (implied)

Visual Art Cues

Scene: A small cluster of shrines: Tripureśa marker and the Rudreśvara sanctum; pilgrims glance at the liṅga and are depicted with Rudra-like radiance; a subtle motif of three forts/cities dissolving in the background.

Characters & Entities

• Tripureśa
• Rudreśvara
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with the divine through darśana in Kāśī is said to confer Rudra-like status that endures beyond life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudreśvara near Tripureśa in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed rite; the act emphasized is darśana of Rudreśvara.