Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं सेव्यं काश्यां ततो नरैः । जन्मांतरसहस्रेषु मोक्षोन्यत्र सुदुर्लभः

Transliteration

kṛttivāseśvaraṃ liṃgaṃ sevyaṃ kāśyāṃ tato naraiḥ | janmāṃtarasahasreṣu mokṣonyatra sudurlabhaḥ

Translation

پس کاشی میں لوگوں کو کِرتّیواسیشور کے لِنگ کی عبادت کرنی چاہیے؛ کیونکہ ہزاروں دوسرے جنموں میں کہیں اور موکش کا ملنا نہایت دشوار ہے۔

Word by Word

• कृत्तिवासेश्वरम्: Lord Kṛttivāseśvara
• कृत्तिवासेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिवास-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृत्तिवासस्य ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सेव्यम्: to be worshipped
• सेव्यम्: Vidhi (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सेव् (धातु) → सेव्यम् (कृदन्त, तव्यत्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (कर्तव्य/योग्य) विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be served/worshipped’

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• ततः: there/thereafter
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (from there/thereafter)

• नरैः: by men
• नरैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-करणभाव), बहुवचन

• जन्म: birth
• जन्म: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• अन्तर: another (interval)
• अन्तर: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद (जन्मान्तर = another birth)

• सहस्रेषु: in thousands (of births)
• सहस्रेषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; ‘in thousands’

• मोक्षः: liberation
• मोक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अन्यत्र: elsewhere
• अन्यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (elsewhere)

• सुदुर्लभः: very hard to obtain
• सुदुर्लभः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-दुर्लभ (प्रातिपदिक; उपसर्ग/उपपद)
• Form: विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘very difficult to obtain’

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛttivāseśvara (in Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī or a sage interlocutor in Kāśīkhaṇḍa frame (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A didactic scene: a teacher-like figure gestures toward the Kṛttivāseśvara shrine while a stream of pilgrims arrives; in the background, a faint wheel of saṃsāra symbolizes ‘thousands of births’ contrasted with the immediate sanctuary of Kāśī.

Characters & Entities

• Kāśī (Varanasi)
• Kṛttivāseśvara Liṅga
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is portrayed as a uniquely potent place where liberation is accessible compared to other locations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṛttivāseśvara Liṅga in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sevā/arcana (worship and service) of the Kṛttivāseśvara liṅga.