Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

कृत्तिवासेश्वरे लिंगे लभ्यस्त्वेकेन जन्मना । पृर्वजन्मकृतं पापं तपोदानादिभिः शनैः । नश्येत्सद्यो विनश्येत कृत्तिवासे श्वरेक्षणात्

Transliteration

kṛttivāseśvare liṃge labhyastvekena janmanā | pṛrvajanmakṛtaṃ pāpaṃ tapodānādibhiḥ śanaiḥ | naśyetsadyo vinaśyeta kṛttivāse śvarekṣaṇāt

Translation

کِرتّیواسیشور کے لِنگ پر (موکش) ایک ہی جنم میں حاصل ہو سکتی ہے۔ پچھلے جنموں کے گناہ تپسیا، دان وغیرہ سے آہستہ آہستہ مٹتے ہیں؛ مگر کِرتّیواسیشور کے صرف درشن سے فوراً نَست ہو جاتے ہیں۔

Word by Word

• कृत्तिवासेश्वरे: in/at Kṛttivāseśvara
• कृत्तिवासेश्वरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिवास-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• लिङ्गे: in the liṅga
• लिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• लभ्यः: obtainable
• लभ्यः: Visheshana (Predicate/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लभ् (धातु) → लभ्य (कृदन्त, यत्)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त (passive potential) विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘obtainable’

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधार्थक (but/indeed)

• एकेन: by one
• एकेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• जन्मना: by (a single) birth
• जन्मना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• पूर्व: previous
• पूर्व: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• जन्म: birth
• जन्म: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• कृतम्: committed
• कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘done/committed’ (समासान्त)

• पापम्: sin
• पापम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तपो: austerity
• तपो: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• दान: charity
• दान: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• आदिभिः: and the like (by means of)
• आदिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘etc., and the like’ (तपोदानादिभिः = with austerity, charity, etc.)

• शनैः: gradually
• शनैः: Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb ‘gradually/slowly’)

• नश्येत्: may perish
• नश्येत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (सम्भावना/विधि), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (immediately)

• विनश्येत: would be destroyed
• विनश्येत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-नश् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• कृत्तिवासेश्वर: of Kṛttivāseśvara
• कृत्तिवासेश्वर: Sambandha (Genitive in compound/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिवास-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषसमास-आधार; ‘of Kṛttivāseśvara’ (समासपूर्वपद in कृत्तिवासेश्वरेक्षणात्)

• ईक्षणात्: from (the act of) seeing
• ईक्षणात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ईक्षण (प्रातिपदिक; √ईक्ष्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; ‘from/through seeing’

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛttivāseśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī or a sage interlocutor (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A split-time depiction: on one side, ascetics performing long tapas and donors giving gifts; on the other, a devotee simply beholds the Kṛttivāseśvara liṅga and a dark cloud of ‘pāpa’ dissolves instantly into light.

Characters & Entities

• Kṛttivāseśvara
• Darśana
• Dāna
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s Kṛttivāseśvara is exalted as granting swift purification and even one-lifetime attainment compared to slower disciplines.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṛttivāseśvara Liṅga in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (beholding) is highlighted; tapas and dāna are acknowledged as gradual means.