Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

Devanagari script

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

Transliteration

niryatkaumāralakṣmīkānpuṃvattva śrīsamāvṛtān | prātaḥsaṃdhyeva gaṃdharvī nṛpādyāṃstānavaikṣata

Translation

گندھرو کی کنیا نے اُنہیں—بادشاہوں اور دیگر لوگوں کو—دیکھا؛ وہ مردانگی کی شان سے آراستہ اور تازہ جوانی کی تابانی میں لپٹے ہوئے تھے، جیسے صبح کی سنجھا روشنی پھیلاتی ہے۔

Word by Word

• निर्यत्: emerging
• निर्यत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर् + यत् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; विशेषण (lakṣmīkān)

• कौमार-लक्ष्मीकान्: those endowed with youthful beauty
• कौमार-लक्ष्मीकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौमार (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + क (तद्धित/प्रातिपदिक-निर्माण)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन; तत्पुरुष (कौमार्या लक्ष्म्या युक्ताः)

• पुंवत्त्वम्: manliness
• पुंवत्त्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुंवत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेष्यभावे (as a quality)

• श्री-समावृतान्: clad in splendor
• श्री-समावृतान्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + सम् + आवृत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; तत्पुरुष (श्रिया समावृताः = covered with splendor)

• प्रातः-सन्ध्या: the morning twilight
• प्रातः-सन्ध्या: Upamana (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: प्रातः (अव्यय/प्रातिपदिक) + सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; अव्ययीभाव (प्रातःकाले सन्ध्या)

• इव: like
• इव: Sambandha (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (comparative particle)

• गन्धर्वी: the Gandharvī (celestial maiden)
• गन्धर्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• नृप-आद्यान्: kings and others
• नृप-आद्यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन; तत्पुरुष (नृपः आदिः येषां ते)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन

• अवैक्षत: she looked at
• अवैक्षत: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, implied Kāśīkhaṇḍa frame)

Visual Art Cues

Scene: A Gandharva maiden at dawn surveys a line of kings and nobles, each glowing with fresh youth; the sky behind is tinged like morning twilight spreading light.

Characters & Entities

• Gandharvī (Gandharva maiden)
• Nṛpas (kings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly splendor is vividly depicted, setting the stage for discernment—mere beauty and status need not captivate a steady mind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific Kāśī tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.