Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् । तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः

Transliteration

sevitaṃ yena satataṃ bhagavaccaraṇodakam | taṃ bāhyābhyaṃtaraśuciṃ nopasarpati durgatiḥ

Translation

جو شخص ہمیشہ بھگوان کے قدموں کے جل کی خدمت و تعظیم کرتا ہے، وہ باہر سے بھی اندر سے بھی پاک ہو جاتا ہے؛ بدبختی اس کے قریب نہیں آتی۔

Word by Word

• सेवितम्: served/used
• सेवितम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सेवित (कृदन्त, √सेव्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• येन: by whom/with which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• सततम्: always
• सततम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्यय (adverb)

• भगवत्: of the Lord
• भगवत्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपद; ‘चरणोदकम्’ इत्यस्य सम्बन्धः

• चरणोदकम्: water from the feet
• चरणोदकम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चरण (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चरणस्य उदकम्)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• बाह्याभ्यन्तरशुचिम्: pure outwardly and inwardly
• बाह्याभ्यन्तरशुचिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बाह्य (प्रातिपदिक) + अभ्यन्तर (प्रातिपदिक) + शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (बाह्ये च अभ्यन्तरे च शुचिः)

• न: not
• न: Negator (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• उपसर्पति: approaches/afflicts
• उपसर्पति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√सृप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दुर्गतिः: misfortune/evil fate
• दुर्गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda (continued discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhagavat-caraṇodaka (Śiva-pāda-udaka)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A devotee regularly receiving sacred water at a Śiva shrine; the body is shown luminous and clean, while ominous figures of ‘misfortune’ remain at a distance, unable to cross a subtle protective boundary.

Characters & Entities

• Bhagavat
• Īśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Regular devotional practice centered on caraṇodaka brings holistic purity and guards one from spiritual and worldly downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s devotional ecology is implied—where pāda-tīrtha and consecrated waters are esteemed means of purification.

What ritualistic prescription is mentioned?

Satata-sevā (regular use/veneration) of bhagavat-caraṇodaka (charanāmṛta/pāda-tīrtha).