Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् । आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्

Transliteration

ādhibhautikatāpaṃ ca tāpaṃ vāpyādhidaivikam | ādhyātmikaṃ tathā tāpaṃ harecchrīcaraṇodakam

Translation

مخلوقات و عناصر سے اٹھنے والی اذیت (آدھی بھوتک)، دیوی قوتوں سے آنے والی اذیت (آدھی دیوِک)، اور نفس کی باطنی تپش (آدھیاتمک)—یہ سب شری چرنوں کا جل دور کر دیتا ہے۔

Word by Word

• आधिभौतिकतापम्: physical (worldly) affliction
• आधिभौतिकतापम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आधिभौतिक (प्रातिपदिक) + ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (आधिभौतिकः तापः)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• तापम्: affliction
• तापम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वा: or
• वा: Connector (विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)

• अपि: also/even
• अपि: Modifier (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात, अप्यर्थे

• आधिदैविकम्: divine/supernatural
• आधिदैविकम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आधिदैविक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तापम्’ इत्यस्य विशेषण

• आध्यात्मिकम्: mental/spiritual
• आध्यात्मिकम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आध्यात्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तापम्’ इत्यस्य विशेषण

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb)

• तापम्: affliction
• तापम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हरत्: removing
• हरत्: Karta (Agentive qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृ (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘चरणोदकम्’ इत्यस्य विशेषण

• श्रीचरणोदकम्: holy water from the revered feet
• श्रीचरणोदकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + चरण (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (श्रियः/श्रीमतः चरणस्य उदकम्)

Speaker

Skanda (continued discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrī-caraṇodaka (Śiva-pāda-udaka)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: three streams of suffering—one from worldly creatures/elements, one from celestial/planetary forces, one from the mind—are shown as three dark currents, all calmed and cleared by a single luminous flow labeled ‘śrī-caraṇodaka’ emanating from Śiva’s feet.

Characters & Entities

• Skanda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional sanctity (caraṇodaka) is taught as a complete remedy for the threefold suffering—outer, cosmic, and inner.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

In the Kāśī Khaṇḍa framework, the teaching supports Kāśī’s reputation as a place where Śaiva rites and sacred waters grant comprehensive relief and auspiciousness.

What ritualistic prescription is mentioned?

Taking/using śrī-caraṇodaka (pāda-tīrtha/charanāmṛta) as a remedial and purificatory practice.