Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

कोटयः पद्मरागाणां पंचावैहि तुला मुने । पुष्पराग तुलालक्षं गुणितं नवसंख्यया

Transliteration

koṭayaḥ padmarāgāṇāṃ paṃcāvaihi tulā mune | puṣparāga tulālakṣaṃ guṇitaṃ navasaṃkhyayā

Translation

اے مُنی! جان لو کہ پدم راگ (یاقوت) کے پانچ کروڑ تُلا تھے؛ اور پُشپ راگ (زرد نیلم) ایک لاکھ تُلا، جو نو گنا کیے گئے۔

Word by Word

• कोटयः: crores
• कोटयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• पद्मरागाणाम्: of rubies (padmarāga)
• पद्मरागाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पद्मराग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (Quantifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पञ्च (अव्यय/संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (numeral, indeclinable)

• आवैहि: know/understand
• आवैहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + इ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• तुलाः: tulās (weights)
• तुलाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), बहुवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• पुष्पराग: topaz (puṣparāga)
• पुष्पराग: Sambandha (Topic/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुष्पराग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन-विभक्ति (1st/Voc), एकवचन; सन्दर्भे ‘पुष्परागाणाम्’ इत्यर्थे पाठ-लोप सम्भाव्यः

• तुलालक्षम्: a lakh of tulās
• तुलालक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुला + लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; ‘लक्षं तुलानाम्’ इत्यर्थे

• गुणितम्: multiplied
• गुणितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुण् (धातु) → गुणित (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; ‘तुलालक्षम्’ इति विशेषण

• नवसंख्यया: by the number nine
• नवसंख्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नव + संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; करण (instrument)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A sage (muni)

Visual Art Cues

Scene: Heaps of padmarāga (ruby-red) gems like embers and pushparāga (golden-yellow) gems like sunlight, weighed in large balances; Skanda instructs a sage amid a luminous Kāśī temple setting.

Characters & Entities

• Skanda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It reinforces that dharmic intent can sanctify even immense wealth when it is gathered for sacred purpose rather than personal indulgence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-khaṇḍa setting upholds the glory of Kāśī; this verse is an internal narrative detail.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse contributes to the dāna/offerings theme through quantified description.