Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

गिरिराज उवाच । अहमेव गमिष्यामि तस्या मेने गवेषणे । नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम्

Transliteration

girirāja uvāca | ahameva gamiṣyāmi tasyā mene gaveṣaṇe | nitarāṃ bādhate prema tadadṛṣṭyagnidūṣitam

Translation

بادشاہِ کوہسار نے کہا: اے مینا، میں خود ہی اس کی تلاش کو جاؤں گا۔ اس کے نہ دیکھنے کی آگ سے جھلسا ہوا عشق مجھے سخت بے قرار کرتا ہے۔

Word by Word

• गिरिराजः: the king of mountains (Himālaya)
• गिरिराजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि + राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गिरीणां राजा)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: indeed, only
• एव: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)

• गमिष्यामि: I will go
• गमिष्यामि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तस्याः: of her
• तस्याः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• मेने: thought, considered
• मेने: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• गवेषणे: in the search
• गवेषणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गवेषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• नितराम्: exceedingly, greatly
• नितराम्: Adverbial (तीव्रता)
• Type: Indeclinable
• Root: नितराम् (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रता-अव्ययम् (adverb of degree)

• बाधते: afflicts, troubles
• बाधते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बाध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• प्रेम: love, affection
• प्रेम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्: of that (her)
• तत्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणरूपेण (to अदृष्टि)

• अदृष्टि: non-seeing, not seeing (her)
• अदृष्टि: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अदृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• अग्निदूषितम्: tainted/burnt by fire
• अग्निदूषितम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्नि + दूषित (दूष् धातु + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-कृदन्त-विशेषणम् (dūṣita = tainted); समासः (अग्निना दूषितम्) विशेषणम् (to प्रेम)

Speaker

Giri-rāja (Himālaya)

Skanda Dialogue

Listener: Menā

Visual Art Cues

Scene: Girirāja declares to Menā that he will personally go to search; his love burns from not seeing (adṛṣṭi) like fire, showing both grief and heroic resolve.

Characters & Entities

• Giri-rāja (Himālaya)
• Menā
• Umā/Gaurī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Separation intensifies love into a transformative force; dharmic responsibility expresses itself as decisive action to seek and protect.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is directly named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse emphasizes resolve (saṅkalpa) and action (going to search).