Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

Devanagari script

यामाख्या मे गणाः संति घोरा विकृतमूर्त्तयः । मूषायां ते धमंत्यादौ क्षेत्रदुष्कृतकारिणः

Transliteration

yāmākhyā me gaṇāḥ saṃti ghorā vikṛtamūrttayaḥ | mūṣāyāṃ te dhamaṃtyādau kṣetraduṣkṛtakāriṇaḥ

Translation

میرے یام نامی گن ہیں—ہیبت ناک، بگڑی ہوئی صورتوں والے۔ جو مقدّس کھیتر میں بداعمالی کریں، انہیں وہ پہلے بھٹی میں پھونک کر جھونک دیتے ہیں۔

Word by Word

• यामाख्याः: named ‘Yāma’
• यामाख्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: याम + आख्या (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यामस्य आख्या इति)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• गणाः: groups, attendants
• गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• सन्ति: are
• सन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• घोराः: terrible
• घोराः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (गणाः)

• विकृतमूर्त्तयः: of distorted forms
• विकृतमूर्त्तयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विकृत + मूर्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (विकृता मूर्तिः येषाम्/विकृत-मूर्तयः)

• मूषायाम्: in a furnace/crucible
• मूषायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• धमन्ति: blow, fan
• धमन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• आदौ: at first, in the beginning
• आदौ: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of time)

• क्षेत्रदुष्कृतकारिणः: doing evil deeds in the sacred field (Kṣetra)
• क्षेत्रदुष्कृतकारिणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र + दुष्कृत + कारिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (क्षेत्रे दुष्कृतं कुर्वन्ति इति)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grim procession of distorted, terrifying Yāma-gaṇas dragging sinners; a blazing furnace (mūṣā) where they are forced toward the fire, set against a distant silhouette of Kāśī’s sacred skyline to contrast holiness and transgression.

Characters & Entities

• Yāma-gaṇa
• kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The holiness of Kāśī demands reverence; abusing the kṣetra is depicted as attracting severe corrective consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra (the sacred field of Vārāṇasī) as a morally charged landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes punitive afterlife processes rather than a rite.