Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्

Transliteration

tatraiva nārade tīrthesmyahaṃ nāradakeśavaḥ | brahmavidyopadeṣṭā ca tattīrthāpluta varṣmaṇām

Translation

وہیں، اے نارَد، نارَد تیرتھ میں میں ‘ناردکیشو’ ہوں؛ اور جن کے بدن اس تیرتھ میں اشنان سے پاک ہوئے ہوں، اُنہیں میں برہماوِدیا کا اُپدیش دینے والا بن جاتا ہوں۔

Word by Word

• तत्रैव: right there/there itself
• तत्रैव: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय) + एव (अव्यय)
• Form: अव्यय-समुच्चयः; ‘तत्र’ (place adverb) + ‘एव’ (emphatic particle)

• नारदे: O Nārada
• नारदे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• तीर्थे: at the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातुः √अस् (2P)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नारदकेशवः: Nārada-keśava
• नारदकेशवः: Karta (Predicate noun/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नारद-केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (नारदः केशवः / नारदसम्बद्धः केशवः)

• ब्रह्मविद्योपदेष्टा: teacher of Brahma-knowledge
• ब्रह्मविद्योपदेष्टा: Karta (Predicate noun/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-विद्या-उपदेष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ब्रह्मविद्यायाः उपदेष्टा)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तत्: of that
• तत्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘तीर्थ’ इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः (of that)

• तीर्थाप्लुत: bathed in the tīrtha
• तीर्थाप्लुत: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ-आप्लुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (वर्ष्मणाम् इत्यस्य विशेषणम्); समासः तत्पुरुषः (तीर्थे आप्लुतः = तीर्थस्नातः); कृदन्तः क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) from √प्लु/प्लव् with उपसर्ग आ

• वर्ष्मणाम्: of bodies/persons
• वर्ष्मणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वर्ष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nārada-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Nārada (explicitly addressed: ‘nārade’)

Visual Art Cues

Scene: At Nārada-tīrtha, Nārada-keśava appears as a teacher; Nārada (sage with vīṇā) is nearby or symbolically present; freshly bathed pilgrims sit attentively; the setting resembles a riverside āśrama with a small shrine and teaching platform.

Characters & Entities

• Nārada-tīrtha
• Nārada-keśava
• Brahmavidyā
• Nārada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred bathing and divine proximity are linked to inner realization—Brahmavidyā is said to arise through tīrtha-sevā and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nārada-tīrtha, where the deity is revered as Nārada-keśava.

What ritualistic prescription is mentioned?

Āplava/snānā (bathing/immersion) in that tīrtha, leading to eligibility for Brahmavidyā-upadeśa.