Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

यमेशं च यमादित्यं यमेन स्थापितं नमन् । यमतीर्थे कृतस्नानो यमलोकं न पश्यति

Transliteration

yameśaṃ ca yamādityaṃ yamena sthāpitaṃ naman | yamatīrthe kṛtasnāno yamalokaṃ na paśyati

Translation

جو یمیش اور یمادِتیہ کو—جو یم کے قائم کردہ ہیں—عقیدت سے نمسکار کرتا ہے، اور یم تیرتھ میں اشنان کرتا ہے، وہ یم لوک کو نہیں دیکھتا۔

Word by Word

• यमेशम्: Yameśa (Lord of Yama)
• यमेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘यमस्य ईशः’)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• यमादित्यम्: Yamāditya
• यमादित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारयः (‘यमः आदित्यः’)

• यमेन: by Yama
• यमेन: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया/प्रथमा; एकवचन; ‘placed/established’ (agreeing with यमादित्यम्)

• नमन्: bowing (to)
• नमन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘bowing’

• यमतीर्थे: at Yama-tīrtha
• यमतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; तत्पुरुषः (‘यमस्य तीर्थम्’)

• कृतस्नानः: having bathed
• कृतस्नानः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातोः क्त) + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुषः (‘कृतं स्नानं येन’) विशेषण

• यमलोकम्: Yama’s world
• यमलोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; तत्पुरुषः (‘यमस्य लोकः’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa narration typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Yama-tīrtha (Kāśī)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/devotees

Visual Art Cues

Scene: At a river/pond tīrtha, a pilgrim bathes and then bows to Yameśa and Yamāditya; Yama stands in the background as installer/authority, yet his realm recedes—symbolized by a dark gate fading away.

Characters & Entities

• Yama
• Yameśa
• Yamāditya
• Yama-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā joined with reverence to the deity is portrayed as a dharmic protection from fearful post-mortem states.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Yama-tīrtha in Kāśī, along with the associated sanctities of Yameśa and Yamāditya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Yama-tīrtha, combined with namaskāra (bowing) to Yameśa and Yamāditya.