Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

ऊर्ध्वकेशोऽतिकृष्णांगः प्रलयांबुदनिःस्वनः । कालदंडोद्यतकरो भुकुटी कुटिलाननः

ūrdhvakeśo'tikṛṣṇāṃgaḥ pralayāṃbudaniḥsvanaḥ | kāladaṃḍodyatakaro bhukuṭī kuṭilānanaḥ

اس کے بال کھڑے ہیں؛ اس کا جسم رات کی طرح سیاہ ہے؛ اس کی گرج قیامت کے بادلوں جیسی ہے۔ ہاتھ میں وقت کا ڈنڈا اٹھائے، اس کی بھویں تنی ہوئی ہیں اور چہرہ خوفناک ہے۔

ūrdhva-keśaḥhaving hair standing upright
ūrdhva-keśaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootūrdhva (प्रातिपदिक) + keśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समासः (ऊर्ध्वाः केशाः यस्य)
ati-kṛṣṇa-aṅgaḥwith very black limbs
ati-kṛṣṇa-aṅgaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + kṛṣṇa (प्रातिपदिक) + aṅga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (अत्यन्तं कृष्णानि अङ्गानि यस्य)
pralaya-ambuda-niḥsvanaḥroaring like the clouds at dissolution
pralaya-ambuda-niḥsvanaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpralaya (प्रातिपदिक) + ambuda (प्रातिपदिक) + niḥsvana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (प्रलयाम्बुदस्य निःस्वन इव)
kāla-daṇḍa-udyata-karaḥwith hand raised holding the staff of Death
kāla-daṇḍa-udyata-karaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāla (प्रातिपदिक) + daṇḍa (प्रातिपदिक) + udyata (कृदन्त; √yam/यम्? here udyata from √yam 'to raise/hold up' as past participle) + kara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कालदण्डं उद्यतः करः यस्य)
bhukuṭīa frown (knitted brow)
bhukuṭī:
Viśeṣaṇa (Appositional qualifier/विशेषणवत्)
TypeNoun
Rootbhukuṭī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (frown/knitted brow)
kuṭila-ānanaḥwith a crooked face
kuṭila-ānanaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkuṭila (प्रातिपदिक) + ānana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समासः (कुटिलम् आननं यस्य)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Scene: A terrifying dark-limbed enforcer of Time stands with hair bristling upward, brows knotted, face twisted; he raises a staff/rod like a judge’s scepter, his roar echoing like doomsday thunder over a shadowed ghāṭ.

K
Kāla (Time/Death)
D
Daṇḍa (rod of punishment)

FAQs

Adharma is not merely social error but a cosmic disorder; Time itself becomes the instrument of retribution, urging a life aligned with dharma.

The broader setting is Kāśī (Vārāṇasī) in the Kāśīkhaṇḍa, though this verse itself focuses on the punitive messenger rather than a named tīrtha.

No direct ritual is stated here; it functions as a moral-illustrative description supporting dharmic conduct.