Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81
Devanagari script
इतींद्रवचनाद्वह्निरह्नाय क्षोणिमंडलात् । आचकर्ष निजां मूर्तिं योगमाया बलान्वितः
Transliteration
itīṃdravacanādvahnirahnāya kṣoṇimaṃḍalāt | ācakarṣa nijāṃ mūrtiṃ yogamāyā balānvitaḥ
Translation
یوں اندرا کے حکم پر، یوگ مایا کی قوت سے تقویت پا کر، وہنی نے زمین کے دائرے سے اپنی ہی صورت کو فوراً کھینچ کر واپس لے لیا۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
इन्द्र-वचनात्from Indra's command/words
इन्द्र-वचनात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: इन्द्रस्य वचनम्)
वह्निःAgni, the Fire-god
वह्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
अह्नायfor the day; for (that) time
अह्नाय:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन
क्षोणि-मण्डलात्from the earth-sphere; from the terrestrial region
क्षोणि-मण्डलात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootक्षोणि (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: क्षोण्याः मण्डलम्)
आचकर्षdrew forth; pulled out
आचकर्ष:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
निजाम्his own
निजाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (मूर्तिम्)
मूर्तिम्form; embodiment
मूर्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
योग-मायाYogamāyā (mystic power)
योग-माया:
Karta (Apposition/कर्ता-समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + माया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (योगस्य माया)
बल-अन्वितःendowed with strength
बल-अन्वितः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबल (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त, √इ/अन्वि)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); तत्पुरुषः (तृतीया-तत्पुरुषः: बलेन अन्वितः)
Speaker
Skanda (narrating)
Visual Art Cues
Scene: Indra’s command is issued; Agni, empowered by yogamāyā, retracts his blazing form from the earth’s circle, as if drawing fire back into a subtle seed.
Characters & Entities
I
IndraV
Vahni (Agni)Y
YogamāyāE
Earth (kṣoṇimaṇḍala)FAQs
Cosmic functions operate under divine command; even elemental powers act within ordained dharma.
No specific tīrtha is named in this verse; it is part of the Kashi Khanda narrative flow.
None.