Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 80
Devanagari script
क्षीणे त्रिवर्गे संक्षीणा गतिर्लोकद्वयात्मिका
Transliteration
kṣīṇe trivarge saṃkṣīṇā gatirlokadvayātmikā
Translation
جب تری ورگ ختم ہو جائے تو دونوں جہانوں (اس دنیا اور پرلوک) سے متعلق انسان کی گتی بھی کمزور پڑ جاتی ہے۔
Word by Word
क्षीणेwhen (it is) diminished
क्षीणे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootक्षीण (कृदन्त; √क्षि (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) विशेषण; अधिकरण
त्रिवर्गेin the three aims
त्रिवर्गे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रि + वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; द्विगु-समास; अधिकरण
संक्षीणाcompletely diminished
संक्षीणा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंक्षीण (कृदन्त; सम्-√क्षि (धातु) + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) विशेषण
गतिःcourse/destiny
गतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लोकद्वयात्मिकाpertaining to both worlds (this and the next)
लोकद्वयात्मिका:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलोक + द्वय + आत्मिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (लोकद्वयस्य आत्मिका) विशेषण
Speaker
Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A path splitting into two horizons labeled ‘iha’ and ‘para’; as trivarga symbols fade, the path narrows and darkens; Kāśī’s temple lamp remains steady, hinting at mokṣa beyond decline.
Characters & Entities
T
TrivargaL
Lokadvaya (two worlds)FAQs
Neglect of dharma and social order damages both worldly welfare and posthumous/spiritual progress.
No site is named in this line; it continues the dharma-teaching within the Kashi Khanda discourse.
None in this verse.