Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

करावरुद्ध श्रवणः शृणोति न यदा ध्वनिम् । स्थूलः कृशः कृशस्थूलस्तदामासान्निवर्तते

Transliteration

karāvaruddha śravaṇaḥ śṛṇoti na yadā dhvanim | sthūlaḥ kṛśaḥ kṛśasthūlastadāmāsānnivartate

Translation

جب کوئی اپنے کانوں کو ہاتھوں سے ڈھانپ لینے پر بھی آواز نہ سنے، اور جب بدن کبھی موٹا، کبھی دبلا، یا عجیب طرح سے دبلے اور موٹے کے درمیان بدلتا رہے—تو (زندگی) چند ماہ کے اندر سمٹ جاتی ہے۔

Word by Word

• कर-अवरुद्ध-श्रवणः: one whose hearing is blocked by the hands
• कर-अवरुद्ध-श्रवणः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर (प्रातिपदिक) + अवरुद्ध (कृदन्त; √रुध्) + श्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य श्रवणं करैः अवरुद्धम्)

• शृणोति: hears
• शृणोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधबोधक अव्यय (negation)

• यदा: when
• यदा: Sambandha (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (when)

• ध्वनिम्: sound
• ध्वनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्वनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• स्थूलः: fat, stout
• स्थूलः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• कृशः: thin, emaciated
• कृशः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• कृश-स्थूलः: alternately thin and stout
• कृश-स्थूलः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृश (प्रातिपदिक) + स्थूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व (कृशश्च स्थूलश्च)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (then)

• मासात्: from a month (within a month)
• मासात्: Apadana (Limit-from/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (ablative singular)

• निवर्तते: ceases, comes to an end
• निवर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-वृत् (धातु)
• Form: लट् लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A person covers his ears with both hands yet hears no sound; beside him, his body is depicted in successive silhouettes—stout, emaciated, then oddly alternating—while a faint prāṇa-like mist withdraws upward, suggesting life receding over months.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical decline is treated as a dharmic prompt to prioritize liberation-oriented practice over attachment to the body.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is part of the Kāśī-khaṇḍa narrative atmosphere, reinforcing urgency within the sacred sphere of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse lists bodily/aural omens indicating limited time.