Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 17

Devanagari script

आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तन्न शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्या विक्रयपापकृत्

Transliteration

ārṣe vivāhe godvaṃdvaṃ yaduktaṃ tanna śasyate | śulkamaṇvapi kanyāyāḥ kanyā vikrayapāpakṛt

Translation

آرشہ نکاح میں جو ‘گائے کا جوڑا’ کہا گیا ہے، اسے قیمت سمجھ کر لینا قابلِ ستائش نہیں۔ کنیا کے بدلے ذرّہ بھر بھی فیس لینا بیٹی کو بیچنے کے گناہ کے برابر ہے۔

Word by Word

• आर्षे: in the Ārṣa (type of)
• आर्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: आर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier)

• विवाहे: in the marriage (rite)
• विवाहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• गोद्वन्द्वम्: pair of cows (cow-pair)
• गोद्वन्द्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (go- = ‘of cows’)

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• उक्तम्: said/mentioned
• उक्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation particle)

• शस्यते: is recommended/approved
• शस्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शंस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• शुल्कम्: bride-price/fee
• शुल्कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुल्क (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• अणु: even a small (amount)
• अणु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अणु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; ‘शुल्कम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-अव्ययम् (also/even)

• कन्यायाः: of a maiden/daughter
• कन्यायाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• कन्या: the maiden/daughter
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• विक्रयपापकृत्: one who commits the sin of selling (a daughter)
• विक्रयपापकृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विक्रय (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, कृत्-प्रत्यय)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषसमासः; पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-एकवचनरूपम् (कृत्-प्रातिपदिक ‘कृत्’); ‘कन्या’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembled listeners (context-dependent)

Visual Art Cues

Scene: A Vedic marriage setting in Kāśī: a father offers his daughter with water-pot and sacred fire present; two cows stand nearby as voluntary gift, while a shadowy figure of ‘greed’ is turned away.

Characters & Entities

• Skanda
• Kāśī (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Marriage is a dharmic sacrament, not a transaction; taking even a small ‘price’ for a daughter is condemned as sinful.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs within Kāśīkhaṇḍa (Kāśī/Varanasi) as part of the city’s dharma-instruction for householders.

What ritualistic prescription is mentioned?

It regulates marriage conduct: the ‘pair of cows’ associated with Ārṣa vivāha should not be treated as a fee; no bride-price should be accepted.