Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

Devanagari script

प्रातःप्रातस्तु यत्स्नानं संजाते चारुणोदये । प्राजापत्यसमं प्राहुस्तन्महाघविघातकृत्

Transliteration

prātaḥprātastu yatsnānaṃ saṃjāte cāruṇodaye | prājāpatyasamaṃ prāhustanmahāghavighātakṛt

Translation

لیکن جو غسل ہر روز خوبصورت ارونودے (سحر) کے وقت، سورج نکلتے ہی کیا جائے، اسے پرجاپتیہ پرایشچت کے برابر کہا گیا ہے؛ وہ بڑے بڑے گناہوں کو مٹا دیتا ہے۔

Word by Word

• प्रातःप्रातः: every morning
• प्रातःप्रातः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्त (reduplication) ‘every morning/early morning’

• तु: indeed/but
• तु: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक (particle)

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम; विशेषणम् (स्नानम्)

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• संजाते: when arisen/when occurred
• संजाते: Adhikarana (Locative absolute)
• Type: Adjective
• Root: सम् + जन् (धातु) → संजात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• चारुणोदये: at the beautiful sunrise
• चारुणोदये: Adhikarana (Locative absolute)
• Type: Noun
• Root: चारु + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; संजाते इत्यनेन सह सति-सप्तमी; समासः—कर्मधारयः (चारु उदयः)

• प्राजापत्यसमम्: equal to the prājāpatya (rite)
• प्राजापत्यसमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्राजापत्य + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपमान/तुल्यत्वबोधक विशेषणम् (स्नानम्); समासः—तत्पुरुषः (प्राजापत्य + सम)

• प्राहुः: they say/declare
• प्राहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक (referring to the said bath)

• महाघविघातकृत्: destroyer of great sins
• महाघविघातकृत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महा + अघ + विघात + कृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् (तत्/स्नानम्); समासः—तत्पुरुषः (महान् अघः यस्य विघातः तं करोति)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aruṇodaya-snānā at Kāśī tīrtha (Gaṅgā implied)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Aruṇodaya on the Gaṅgā: the sky blushes; pilgrims enter the water with folded hands; a subtle divine radiance suggests prāyaścitta power; the sun just emerging.

Characters & Entities

• Prājāpatya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Timely, disciplined purity at dawn carries expiatory power and supports a life aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; within Kāśīkhaṇḍa, dawn bathing is implicitly harmonized with Kāśī’s sacred waters.

What ritualistic prescription is mentioned?

Take a bath at dawn (around sunrise); it is said to equal the Prājāpatya rite and destroy major sins.