Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 91

Devanagari script

प्रस्वेद लालाद्याक्लिन्नो निद्राधीनो यतो नरः । प्रातःस्नानात्ततोर्हः स्यान्मंत्रस्तोत्रजपादिषु

Transliteration

prasveda lālādyāklinno nidrādhīno yato naraḥ | prātaḥsnānāttatorhaḥ syānmaṃtrastotrajapādiṣu

Translation

چونکہ انسان پسینے اور لعاب وغیرہ سے تر رہتا ہے اور نیند کے اثر میں ہوتا ہے؛ اس لیے صبح کے اشنان کے بعد ہی وہ منتر، ستوتر، جپ اور دیگر اعمال کے لائق بنتا ہے۔

Word by Word

• प्रस्वेद: sweat
• प्रस्वेद: Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: प्रस्वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र समासपूर्वपद-समुच्चयार्थे

• लाला: saliva
• लाला: Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: लाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र समुच्चयार्थे

• आदि: and so on
• आदि: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; ‘etc.’ (समाहारसूचक)

• आक्लिन्नः: soaked/wet
• आक्लिन्नः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ + क्लिद् (धातु) → आक्लिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नरः)

• निद्राधीनः: under the sway of sleep
• निद्राधीनः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निद्रा + अधीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नरः); समासः—तत्पुरुषः (निद्रा + अधीन)

• यतः: since/because
• यतः: Hetu (Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक (causal) ‘since/because’

• नरः: a man/person
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• प्रातःस्नानात्: from/through morning bath
• प्रातःस्नानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रातःस्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रातः + स्नान)

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण ‘then/thereafter’

• अर्हः: fit/eligible
• अर्हः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् (नरः)

• स्यात्: would be/should be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मन्त्रस्तोत्रजपादिषु: in mantra-recitation, hymn, japa, etc.
• मन्त्रस्तोत्रजपादिषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र + स्तोत्र + जप + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (मन्त्र-स्तोत्र-जप) + ‘आदि’; ‘in (acts) like mantra, hymn, japa, etc.’

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-Gaṅgā prātaḥ-snānā (as preparation for japa)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A just-awakened pilgrim, then after bathing sits on a ghāṭ step with a mālā, reciting softly; contrast between drowsy pre-bath and alert post-bath posture.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred speech and worship require readiness; bathing restores cleanliness and wakeful clarity for spiritual practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is a general rule within Kāśīkhaṇḍa; it does not name a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform prātaḥ-snānā before mantra, stotra, and japa to become ritually fit (arha).