Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 99

Devanagari script

निःसपत्नं कृतं राज्यं भुक्त्वा भोगान्निरंतरम् । हृषीकार्थाः कृतार्थाश्च विधृता आधृतिः प्रिये

Transliteration

niḥsapatnaṃ kṛtaṃ rājyaṃ bhuktvā bhogānniraṃtaram | hṛṣīkārthāḥ kṛtārthāśca vidhṛtā ādhṛtiḥ priye

Translation

“اے پیاری، میں نے سلطنت کو بےحریف کر دیا، اور لگاتار لذتیں بھوگیں؛ حواس سیر ہو گئے اور دل کی آسودگی قائم رہی۔”

Word by Word

• निःसपत्नम्: without rivals
• निःसपत्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः + सपत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-विशेषणम् (निः = without)

• कृतम्: made, established
• कृतम्: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘made/established’

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भुक्त्वा: having enjoyed
• भुक्त्वा: Kriya (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive); ‘having enjoyed’

• भोगान्: enjoyments
• भोगान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• निरन्तरम्: continuously
• निरन्तरम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: निरन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणवत् अव्ययप्रयोगः (adverbial accusative)

• हृषीकार्थाः: objects of the senses
• हृषीकार्थाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृषीक + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—हृषीकाणाम् अर्थाः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• कृतार्थाः: fulfilled, satisfied
• कृतार्थाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः—कृतः अर्थः येषाम् (fulfilled)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• विधृताः: were sustained/maintained
• विधृताः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + धृ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘held/maintained’

• आधृतिः: support, steadfastness
• आधृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आधृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Mālyaketu (the king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: The king, serene, sets aside sword and crown; behind him symbols of prosperity; before him a travel bundle or map toward Kāśī; Kalāvatī listens with steady affection.

Characters & Entities

• Mālyaketu
• Kalāvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

After legitimate worldly fulfillment, one may turn toward higher aims—pilgrimage and liberation-oriented living.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly Kāśī, as the narrative frames a move from royal life toward the liberating city.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it sets the psychological ground for renunciation and sacred travel.