Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 98

न राज्यं राज्यमित्याहू राज्यश्रीः प्रेयसी ध्रुवम् । सप्तांगमपि तद्राज्यं तया हीनं तृणायते

na rājyaṃ rājyamityāhū rājyaśrīḥ preyasī dhruvam | saptāṃgamapi tadrājyaṃ tayā hīnaṃ tṛṇāyate

“لوگ کہتے ہیں کہ محض سلطنت ہی حقیقی ‘سلطنت’ نہیں؛ اقتدار کی اصل شان تو محبوبہ ہے۔ ساتوں ارکان والی ریاست بھی اس کے بغیر گھاس کے برابر ہو جاتی ہے۔”

not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
राज्यम्(true) kingdom
राज्यम्:
Karta (Predicate nominal/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (emphatic repetition)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक-अव्यय
आहुःthey say
आहुः:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदी
राज्यश्रीःroyal fortune, prosperity of the kingdom
राज्यश्रीः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्य + श्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—राज्यस्य श्रीः (षष्ठी-तत्पुरुषः)
प्रेयसीbeloved (wife)
प्रेयसी:
Karta (Predicate nominal/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रेयसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate noun)
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषणवत् (indeclinable adverbial use)
सप्ताङ्गम्having seven limbs (seven constituents)
सप्ताङ्गम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (सप्त अङ्गानि यस्य)
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying राज्यम्)
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तयाby her
तया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (refers to preyasī)
हीनम्deprived (of)
हीनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying राज्यम्)
तृणायतेis (worth) like straw
तृणायते:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतृणाय् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदी; ‘तृणायते’ = becomes like grass / is considered as straw

Mālyaketu (the king)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Listener: Naimiṣāraṇya sages

Scene: A symbolic composition: the seven emblems of kingship (army, treasury, ministers, fort, etc.) shown diminished or fading, while Kalāvatī stands radiant; the king points to her as true ‘rājyaśrī’.

M
Mālyaketu
K
Kalāvatī
S
Saptāṅga-rājya (seven-limbed state)

FAQs

Even perfected worldly systems are secondary to inner fulfillment and dharmic commitment; external power is hollow without the heart’s anchor.

The verse is not a direct tīrtha-praise; it supports the storyline that leads toward Kāśī’s sacred merit.

None; the teaching is ethical and contemplative.