Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 22

Devanagari script

खेलन्मरालयुगलं जीवं जीवककांतिमत् । माल्याहूत द्विरेफाणां मंजुगुंजारवावृतम्

Transliteration

khelanmarālayugalaṃ jīvaṃ jīvakakāṃtimat | mālyāhūta dvirephāṇāṃ maṃjuguṃjāravāvṛtam

Translation

وہاں ہنسوں کے کھیلتے جوڑے تھے، اور جیواکا کی مانند روشن جیوا پرندے؛ ہاروں کی خوشبو سے کھنچے ہوئے بھنورے شیریں گنگناہٹ سے سارا مقام بھر دیتے تھے۔

Word by Word

• खेलत्: playing
• खेलत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: खेल् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनरूपेण विशेषणवत्

• मराल-युगलम्: a pair of swans
• मराल-युगलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मराल (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• जीवम्: a parrot (jīva-bird)
• जीवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• जीवक-कान्ति-मत्: having the lustre of jīvakā (a plant)
• जीवक-कान्ति-मत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जीवक (प्रातिपदिक) + कान्ति (प्रातिपदिक) + मत् (प्रत्यय/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘-मत्’ प्रत्ययान्त (possessive)

• माल्य-आहूत: attracted/called by garlands
• माल्य-आहूत: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: माल्य (प्रातिपदिक) + आहू (धातु)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘माल्येन आहूतम्’ इति

• द्विरेफाणाम्: of bees
• द्विरेफाणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: द्विरेफ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• मञ्जु-गुञ्जा-रव-आवृतम्: covered with sweet humming sounds
• मञ्जु-गुञ्जा-रव-आवृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मञ्जु (प्रातिपदिक) + गुञ्जा (प्रातिपदिक) + रव (प्रातिपदिक) + आ√वृ (धातु)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘आवृत’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘मञ्जुगुञ्जारवेण आवृतम्’

Speaker

Narrative voice within Kāśīkhaṇḍa (deductively: Skanda speaking to Agastya)

Visual Art Cues

Scene: A lush sacred garden in Kāśī: paired swans playing on a lotus pond; jīva/jīvakā-like bright birds perched amid flower garlands; bees swirl around the garlands, filling the air with a soft, sweet hum.

Characters & Entities

• Kāśī
• dvirepha (bees)
• marāla (swans)
• jīva/jīvakā (birds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is portrayed as a sanctified, joy-filled realm where even nature participates in auspiciousness—signalling the kṣetra’s innate holiness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra broadly (the sacred environment of Vārāṇasī), described through its divine, fragrant, bee-filled groves.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse functions as māhātmya-style praise through sacred landscape description.